شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٩٤ - شُعَيب (اعراف٨٥/ )
جمعى گفتهاند دايرۀ«شعوب»گستردهتر از دايرۀ«قبايل»است،همانطور كه«شعب» امروز بر يك«ملّت»اطلاق مىشود.بعضى«شعوب»را اشاره به«طوائف عجم»و«قبايل»را اشاره به«طوائف عرب»مىدانند و بالاخره بعضى ديگر«شعوب»را از نظر انتساب انسان به مناطق جغرافيايى،و«قبايل»را ناظر به انتساب او به نژاد و خون شمردهاند.
ولى تفسير اول از همه مناسبتر به نظر مىرسد.(ج ١٩٧/٢٢.)
شُعَب:(مرسلات٣٠/.)[*]
جمع«شعبه»به معنى«شاخهها»است(فرعى كه از اصل جدا شود).
در آيۀ مورد بحث سرنوشت نهايى تكذيبكنندگان قيامت و منكران آن دادگاه عدل الهى بيان شده است،بيانى كه براستى انسان را در وحشتى عميق فرومىبرد و ابعاد فاجعه را روشن مىسازد،مىفرمايد:
«رهسپار شويد بهسوى سايۀ سه شاخه(دودهاى خفقانبار آتش)»(ذِي ثَلاٰثِ شُعَبٍ)شاخهاى از بالاسر،و شاخهاى از طرف راست،و شاخهاى از طرف چپ،و به اين ترتيب از هر طرف اين دود غليظ مرگبار آنها را احاطه مىكند و در كام خود فرومىبرد .(ج ٤١٧/٢٥.)
شُعَيب:(اعراف٨٥/.)[**]
(من اعلام القرآن)نام يكى از پيامبران الهى بوده است كه نسبش طبق تواريخ با چندين واسطه به«ابراهيم»مىرسد.
او معاصر موسى بود يكى از دو دختر خود را به ازدواج او در آورد كه در برابر،هشت سال براى شعيب كار كند و اگر هم ده سال شد به اختيار خودش باشد و موسى ده سال براى او خدمت كرد و آنگاه با خانوادۀ خود رهسپار مصر شد.[***]
شعيب در سرزمين«مدين»(شهرى در جنوب شامات)و«ايكه»(بر وزن ليله-آبادى معروفى نزديك يمن)زندگى داشت و بهسوى اهل مدين رسالت يافت.اين سرزمين مردمى تجارت پيشه و مرفّه داشت كه در ميان آنها بتپرستى و همچنين تقلب و كمفروشى در معامله
[*]اِنْطَلِقُوا إِلىٰ ظِلٍّ ذِي ثَلاٰثِ شُعَبٍ.مراسلات٣٠/.
[**]وَ إِلىٰ مَدْيَنَ أَخٰاهُمْ شُعَيْباً...«و بهسوى مدين برادرشان«شعيب»را فرستاديم...»اعراف٨٥/.
[***] تبيين اللغات لتبيان الآيات،ج ٦٠٢/١.