شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٩٩ - تُصْعِدُونَ (آل عمران١٥٣/ )
«چيدن ميوه»آمده است و«صريم»به درختى گفته مىشود كه ميوهاش را چيده باشند.
آيۀ مورد بحث دربارۀ داستان عبرتانگيز«اصحاب الجنّة»است،آنجا كه صاحبان باغ به گمان اين كه درختهاى پربارشان آماده براى چيدن ميوه است در آغاز صبح يكديگر را صدا زدند و گفتند:
« بهسوى كشتزار و باغستان خود حركت كنيد،اگر مىخواهيد ميوههاى خود را بچينيد»(إِنْ كُنْتُمْ صٰارِمِينَ)قلم٢٢/.(ج ٣٩٦/٢٤.)
صريم:(قلم٢٠/.)[*]
از مادّۀ«صرم»(بر وزن شرم)به معنى«قطع كردن»به طور مطلق است،لكن به معنى «چيدن ميوه»يا«درخت بدون ميوه»يا«خاكستر سياه»و«شب ظلمانى»نيز آمده است و در آيۀ مورد بحث به همين معنى اخير(شب ظلمانى)آمده،زيرا شب با فرارسيدن روز قطع مىشود همان گونه كه روز با فرارسيدن شب،و لذا گاهى به شب و روز«صريمان»مىگويند.
واژۀ«يصرمنّ»در آيۀ ١٧ سورۀ قلم[**]،از مادّۀ«صرم»به معنى«چيدن ميوه»است.
(ج ٣٩٤/٢٤-٣٩٥.)
ص ع د
تُصْعِدُونَ:(آل عمران١٥٣/.)[***]
از«اصعاد»و در اصل از«صعود»به معنى«بالا رفتن»است.
«راغب»در كتاب مفردات اين واژه را به معنى راه رفتن در زمينهاى مسطح و يا به طرف بالا مىداند،در حالى كه«صعود»مخصوص راه رفتن به طرف بالاست،و شايد به كار بردن اين مادّه در آيۀ مورد بحث به خاطر اين است كه(در جنگ احد)جمعى از فراركنندگان از كوه بالا مىرفتند در حالى كه جمع ديگرى در بيابان پراكنده مىشدند،آيه مىگويد:
«(به خاطر بياوريد)هنگامى كه از كوه بالا مىرفتيد(و جمعى در وسط بيابان پراكنده مىشديد و)به عقبماندگان نگاه نمىكرديد...»آل عمران١٥٣/.(ج ١٣٠/٣.)
[*]فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ.«(و آن باغ سرسبز )همچون«شب سياه و ظلمانى»شد»قلم٢٠/.
[**]...إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّهٰا مُصْبِحِينَ.«...هنگامى كه سوگند ياد كردند كه ميوههاى باغ را صبحگاهان(دور از انظارمستمندان)بچينند»قلم١٧/.
[***]إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلىٰ أَحَدٍ...آل عمران١٥٣/.