شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٣٧ - تَشْتَهى (فصلت٣١/ )
«طولانى بودن»گرفته شده است و لذا كوه بلند را«جبل شاهق»مىگويند،بنابراين«شهيق»به معنى«ناله طولانى»است[*]،صداى طولانى جانسوزى كه از دل برآيد و نيز به صداى بريدن نفس،همچون جان كندن گفته شده است و هرگاه شعلۀ آتش،شديد مىشود چنين صدايى از آن شنيده مىشود كه گويا هيزم مىخواهد و نيز بعضى گفتهاند كه«شهيق»در سينه و«زفير»از گلوست[**].(ج ٣٢٧/٢٤.)
ش ه و
تَشْتَهى:(فصلت٣١/.)[***]
در اصل از مادّۀ«شهوة»به معنى«دوست داشتن و ميل و رغبت به درك لذّت»(خواهش نفس)است.
در آيۀ مورد بحث سخن از مؤمنانى است كه در ايمانشان راسخ و پابرجا هستند و خداوند براى آنها در بهشت پاداش و موهبت قرار داده است و مىفرمايد:
«...و براى شما هرچه بخواهيد در بهشت فراهم است»(وَ لَكُمْ فِيهٰا مٰا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ)«و هرچه طلب كنيد به شما داده مىشود»(وَ لَكُمْ فِيهٰا مٰا تَدَّعُونَ)فصلت٣١/.
به آنها گفته مىشود آنچه دلتان بخواهد در آنجا هست و خواستن شما و فراهم گشتن آن يكى است،ولى مىدانيم كه تعبير به«تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ»معمولا در لذّات مادى به كار مىرود،در حالى كه«ما تدّعون»(آنچه بخواهيد)به معنى تقاضاهاى معنوى و مواهب و لذات روحانى است،خلاصه در آنجا همه چيز جمع است و هر نعمت معنوى و مادى بخواهند فراهم است.
و يا در آيۀ ٧١ سورۀ زخرف به كلمۀ«تشتهيه»بر مىخوريم،در آنجا آمده است:
«...در بهشت آنچه دل مىخواهد و چشم از آن لذت مىبرد موجود است...»(...وَ فِيهٰا مٰا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ...)زخرف٧١/.
به گفته مرحوم طبرسى در مجمع البيان،اگر تمام خلايق جمع شوند تا توصيف انواع نعمتهاى بهشتى را كنند هرگز قادر نخواهند بود چيزى بر آنچه در اين جمله آمده بيفزايند.
[*]پيرامون اين واژه در مادّۀ«ز ف ر»(زفير و شهيق)به تفصيل سخن گفته شده است.
**) لغات قرآن در تفسير مجمع البيان،ص ١٣١.
[***]...وَ لَكُمْ فِيهٰا مٰا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَ لَكُمْ فِيهٰا مٰا تَدَّعُونَ.فصلت٣١/.