شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٠١ - سَبْعَةُ ابواب (حجر٤٤/ )
ثناى خداست و نيمى از آن تقاضاهاى بندگان است[١]و يا اين كه دو بار در هر نماز خوانده مىشود،به اين جهات كلمۀ«مثانى»يعنى«دوتاها»برآن اطلاق شده است.
بعضى از مفسران نيز اين احتمال را دادهاند كه«سبع اشاره به هفت سورۀ بزرگ آغاز قرآن است و مثانى كنايه از خود قرآن،چرا كه قرآن دو بار بر پيامبر(ص)نازل شد يكبار به طور جمعى و يكبار تدريجى و به حسب نيازها و در زمانهاى مختلف،بنابراين«سبعا من المثانى يعنى هفت سورۀ مهمّ از مجموعۀ قرآن».(ج ١٢٩/١١.)
سَبْعَةُ ابواب:(حجر٤٤/.)[*]
درهاى هفتگانه جهنم:در آيۀ مورد بحث مىخوانيم جهنم هفت در دارد(بعيد نيست عدد هفت در اين جا عدد تكثير باشد،يعنى درهاى بسيار فراوان دارد،همان گونه كه در آيۀ ٢٧ سورۀ لقمان نيز عدد هفت به همين معنى آمده است).
ولى واضح است اين تعدد درها(مانند تعدد درهاى بهشت)نه به خاطر كثرت واردان است،به طورى كه از يك در كوچك نتواند وارد شوند،و نه جنبۀ تشريفاتى دارد،بلكه در حقيقت اشاره به عوامل گوناگونى است كه انسان را به جهنّم مىكشاند،هر نوع از گناهان درى محسوب مىشود.
در خطبه جهاد در نهج البلاغه مىخوانيم:
انّ الجهاد باب من ابواب الجنّة فتحه اللّه لخاصّة اوليائه.«جهاد درى از درهاى بهشت است كه آن را به روى بندگان خاصّش گشوده است»[٢].
و در حديث معروف مىخوانيم:
انّ السّيوف مقاليد الجنّة.«شمشيرها كليدهاى بهشتند»اين گونه تعبيرات بخوبى منظور از درهاى متعدد بهشت و دوزخ را روشن مىسازد.
قابل توجه اين كه در حديث امام باقر(ع)مىخوانيم:
[١]در حديثى از پيامبر اكرم(ص)مىخوانيم كه خداوند مىفرمايد:من نماز(سورۀ حمد)را بين خود و بندهام به دوقسمت تقسيم كردهام،نيمى مربوط به من و نيم ديگر از بندگان مىباشد.مجمع البيان،ج ١٧/١.
[*]لَهٰا سَبْعَةُ أَبْوٰابٍ لِكُلِّ بٰابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ.«(جهنم)هفت در دارد و براى هر درى گروه معينى از آنها تقسيمشدهاند»حجر٤٤/.
[٢] نهج البلاغه،خطبه ٢٧.