از مادّۀ«ربو»(بر وزن غلوّ)به معنى«افزايش و نمو»است و«رابى»رعد١٧/.از همين ماده و به معنى«بلندى و برترى»است و«رابية»حاقه١٠/ و«ربا»هر دو از يك ماده و به معنى «افزايش و اضافه»است[**]،لكن«رابية»در سورۀ حاقه،آيه ١٠ به معناى عذابى بسيار سخت و شديد آمده است:

...فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رٰابِيَةً.«خداوند آنها را به عذاب شديدى گرفتار ساخت».

«ربا»بر دو گونه است:يكى حلال و ديگرى حرام،اما رباى حلال آن است كه انسان به برادر مسلمانش قرضى دهد به اين اميد كه او به هنگام بازپس دادن،چيزى برآن بيفزايد بى‌آنكه شرطى در ميان اين دو باشد،در اين صورت اگر شخص وام‌گيرنده چيزى بيشتر به او بدهد- بى‌آنكه شرط كرده باشد-اين افزايش براى او حلال است،ولى ثوابى از قرض دادن خود نخواهد برد و اين همان است كه قرآن در جملۀ:فَلاٰ يَرْبُوا عِنْدَ اللّٰهِ»روم٣٩/.بيان كرده،اما رباى حرام آن است كه انسان قرضى را به ديگرى بدهد و شرط كند كه بيش از آنچه وام گرفته به او بازپس گرداند،اين رباى حرام است[١].(ج ١٦٥/١٠،ج ٤٤٥/١٦،ج ٢٩٣/٢٠،ج ٤٤٢/٢٤.)

رَبْوَة:(مؤمنون٥٠/.)[***]

در اصل از مادّۀ«ربا»به معنى«زيادى و افزايش»است،ولى در آيۀ مورد بحث به معنى «سرزمين بلند»مى‌باشد،مى‌فرمايد:

«ما فرزند مريم(عيسى)و مادرش(مريم)را نشانۀ خود قرار داديم و آنها را در سرزمين بلندى كه آرامش و امنيت و آب جارى داشت جاى داديم»(وَ آوَيْنٰاهُمٰا إِلىٰ رَبْوَةٍ ذٰاتِ قَرٰارٍ وَ مَعِينٍ)مؤمنون٥٠/.

*)وَ مٰا آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوٰالِ النّٰاسِ فَلاٰ يَرْبُوا عِنْدَ اللّٰهِ...«آنچه را به عنوان ربا مى‌پردازيد تا در اموال مردم فزونىيابد نزد خدا فزونى نخواهد يافت...»روم٣٩/.

**) دربارۀ«زيانهاى رباخوارى»و نيز«مراحل تحريم ربا»رجوع شود به تفسير نمونه جلد دوم،صفحات:٢٧٥ و٢٨١-٢٨٢ و جلد سوم،صفحه:٨٧ تا ٨٩.

١) تفسير نور الثقلين،ج ١٩١/٤.

***)وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً وَ آوَيْنٰاهُمٰا إِلىٰ رَبْوَةٍ ذٰاتِ قَرٰارٍ وَ مَعِينٍ.مؤمنون٥٠/.