شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٠٧ - سَمُوم (واقعه٤٢/ )
تفسير كبير فخر رازى آمده است كه بلندى چيزى را هرگاه از سمت بالا به پايين اندازه گيرى كنند عمق ناميده مىشود و هرگاه از سمت پايين به بالا اندازه گيرى كنند«سمك»ناميده مىشود[١].
آيۀ مورد بحث،نمونهاى از قدرت بىانتهاى حق را در جهان هستى بيان مىدارد، مىفرمايد:
«سقف آسمان را برافراشت و آن را منظم و مرتب و موزون كرد»(رَفَعَ سَمْكَهٰا فَسَوّٰاهٰا)در اين آيه اگر منظور از«سمك»سقف باشد اشاره به قشر عظيمى از هواست كه همچون سقف محفوظ و محكمى گرداگرد زمين را فراگرفته و آن را از هجوم سنگهاى پراكنده آسمانى و اشعه مرگبار كيهانى حفظ مىكند.
بعضى تعبير فوق را اشاره به كروى بودن آسمانى كه گرداگرد زمين را گرفته است مىدانند، چرا كه كلمۀ«سوّاها»(تسويه)اشارهاى است به فاصلۀ مساوى اجزاى اين سقف نسبت به مركز اصلى يعنى زمين و اين بدون كرويت ممكن نيست.
اين احتمال نيز وجود دارد كه آيه هم اشاره به ارتفاع آسمان و فاصلۀ بسيار زياد و سرسامآور كرات آسمانى از ما بوده باشد و هم اشاره به سقف محفوظ اطراف زمين.
به هر حال اين آيه شبيه چيزى است كه در سورۀ مؤمن آيۀ ٥٧ آمده است.
«آفرينش آسمانها و زمين از آفرينش انسانها مهمتر است ولى اكثر مردم نمىدانند» (ج ٩٩/٢٦.)
س م م
سَمُوم:(واقعه٤٢/.)[*]
از مادّۀ«سمّ»به معنى«سوراخ كوچك»و«سموم»به معنى باد سوزانى است كه در «مسام»(سوراخهاى بسيار ريز كه در سطح پوست قرار دارد)داخل مىشود كه انسان را آزار مىدهد و يا هلاك مىكند(اصولا سم را به اين جهت سم مىگويند كه در تمام ذرات بدن نفوذ مىكند) و«عذاب سموم»(طور٢٧/.)نيز چنين عذابى است يعنى(عذاب كشنده).
[١]تفسير فخر رازى،ج ٤٦/٣١.
[*]فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ.«(آنها)در ميان بادهاى كشنده و آب سوزان قرار دارند»واقعه٤٢/.