واژۀ«اضاعه»به معنى«تباه كردن»است و در اصل از مادّۀ«ضيع»(بر وزن شىء)به معنى «تباه شدن»گرفته شده است.اين آيه از گروهى كه از مكتب انسان‌ساز انبياء جدا شدند و پيروانى ناخلف از آب در آمدند سخن مى‌گويد و قسمتى از اعمال زشت آنها را بر مى‌شمرد و مى‌گويد:

«بعد از آنها فرزندان ناشايسته‌اى روى كار آمدند كه نماز را ضايع و از شهوات پيروى كردند...»(أَضٰاعُوا الصَّلاٰةَ)مريم٥٩/.

در اين كه منظور از«اضاعۀ صلاة»در اين جا ترك نماز است و يا تأخير از وقت آن و يا انجام دادن اعمالى كه نماز را در جامعۀ ضايع كند؟مفسران احتمالهاى مختلفى داده‌اند،ولى معنى اخير،صحيح‌تر به نظر مى‌رسد.

چرا از ميان تمام عبادات،روى نماز در اين جا انگشت گذارده شده؟شايد دليل آن اين باشد كه«نماز»چنان كه مى‌دانيم سدّى است در ميان انسان و گناهان،هنگامى كه اين سد شكسته شد،غوطه‌ور شدن در شهوات،نتيجۀ قطعى آن است،و به تعبير ديگر همان گونه كه پيامبران،ارتقاى مقام خود را از ياد خدا شروع كردند و به هنگامى كه آيات خدا بر آنها خوانده مى‌شد به خاك مى‌افتادند و گريه مى‌كردند،اين پيروان ناخلف سقوط و انحرافشان از فراموش كردن ياد خدا شروع شد.

از مادّۀ«ضيع»در آيۀ ١٢٠ سورۀ توبه سخن به ميان آمده،چنان كه مى‌خوانيم:

...إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ...«...خداوند پاداش نيكوكاران را ضايع نمى‌كند».

(ج ١٨٦/٨،ج ١٠١/١٣-١٠٢.)

ض‌ى‌ف

يُضَيِّفُوهُمٰا:(كهف٧٧/.)[**]

از«تضييف»به معنى«مهمان كردن»و در اصل از«ضيف»به معنى«مهمان شدن»گرفته شده است.اين آيه بخشى از جريان داستان موسى با مرد عالم الهى را بازگو مى‌كند و مى‌گويد:

«موسى با استاد به راه افتاد،تا به قريه‌اى رسيدند و از اهالى آن قريه غذا خواستند،ولى آنها از مهمان كردن اين دو مسافر خوددارى كردند...»(فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمٰا)كهف٧٧/.

[*]فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضٰاعُوا الصَّلاٰةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَوٰاتِ...مريم٥٩/.

[**]فَانْطَلَقٰا حَتّٰى إِذٰا أَتَيٰا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمٰا أَهْلَهٰا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمٰا...كهف٧٧/.