شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٤٣ - زُخْرُف (اسراء٩٣/ )
ز ح ف
زَحْف:(انفال١٥/).[*]
مصدر است به معنى«به سنگينى راه رفتن»،در اصل به معناى حركت كردن بهسوى چيزى است آنچنان كه پاها بهسوى زمين كشيده شود،همانند حركت كودك قبل ازآنكه راه بيفتد و يا شتر به هنگام خستگى كه پاى خود را به روى زمين مىكشد،سپس به حركت لشكر انبوه نيز گفته شده است،زيرا از دور چنان به نظر مىرسد كه گويى روى زمين مىلغزند و به پيش مىآيند، آيه مىگويد:
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد هنگامى كه با انبوه كافران در ميدان نبرد روبرو شديد و تدريجا نزديك شدند به آنها پشت نكنيد» در اين آيه به كار بردن واژۀ«زحف»اشاره به اين است كه هرچند دشمن از نظر نفرات و تجهيزات،فراوان باشد و شما در اقليت قرار داشته باشيد نبايد از ميدان مبارزه فرار كنيد، همان گونه كه نفرات دشمن در ميدان بدر چند برابر شما بود و پايدارى به خرج داديد و سرانجام پيروز شديد.(ج ١١١/٧.)
ز خ ر ف
زُخْرُف:(اسراء٩٣/.)[**]
در اصل به معنى«هرگونه زينت و تجمل توأم با نقش و نگار»است و از آنجا كه طلا يكى از فلزات معروف زينتى است به آن هم«زخرف»گفته شده است،خانههاى پرنقشونگار را نيز «زخرف»مىگويند و اين كه به سخنان بيهوده«مزخرف»گفته شده به خاطر زرق و برق و آب و رنگى است كه به آن مىدهند و«زخرف القول»كه در آيه ١١٢ سورۀ انعام آمده به معنى سخنان فريبنده و بىاساس است كه ظاهرى جالب و باطنى زشت و بد دارد.
آيۀ مورد بحث به قسمتى از بهانهجوييها و درخواستهاى مشركان اشاره مىكند كه به
[*]يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذٰا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفاً فَلاٰ تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبٰارَ.انفال١٥/.
[**]أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ...اسراء٩٣/.