شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٨٠ - ذبيح اللّ١٦٤٨ ه كيست؟
است به عنوان نمونه:
در حديث معتبرى كه از پيامبر گرامى اسلام(ص)نقل شده مىخوانيم:
«انا ابن الذّبيحين»:«من فرزند دو ذبيحم»و منظور از دو ذبيح،يكى پدرش«عبد اللّه»است كه«عبد المطّلب»جد پيامبر(ص)نذر كرده بود او را براى خدا قربانى كند،سپس يكصد شتر به فرمان خدا فداء او قرار داد و داستانش مشهور است و ديگر«اسماعيل»بود،زيرا مسلم است كه پيامبر اسلام(ص)از فرزندان اسماعيل است،نه اسحاق[١].
در دعايى كه از على(ع)از پيامبر گرامى(ص)نقل شده مىخوانيم:«يا من فدا اسماعيل من الذّبح»:«اى كسى كه فدائى براى ذبح اسماعيل قرار دادى»[٢].
در حديثى كه از امام على بن موسى الرضا(ع)نقل شده نيز مىخوانيم:«لو علم اللّه عزّ و جلّ شيئا اكرم من الضّأن لفدى به اسماعيل»:«اگر حيوانى بهتر از گوسفند پيدا مىشد آن را فديه اسماعيل قرار مىداد»[٣].
در برابر اين روايات فراوان كه هماهنگ با ظاهر آيات قرآن است،روايت شاذى بر ذبيح بودن اسحاق دلالت دارد كه نمىتواند مقابله با روايات گروه اول كند،و نه با ظاهر آيات قرآن هماهنگ است.
از همه اينها گذشته اين مسئله مسلّم است كودكى را كه ابراهيم او را با مادرش به فرمان خدا به مكه آورد و در آنجا رها كرد و سپس خانۀ كعبه را با كمك او ساخت و طواف و سعى با او بهجاآورد اسماعيل بود و اين نشان مىدهد كه ذبيح نيز اسماعيل بوده است،زيرا برنامۀ ذبح مكمل برنامههاى فوق محسوب مىشده.
البته آنچه از كتب«عهد عتيق»(تورات كنونى)بر مىآيد اين است كه ذبيح،«اسحاق»بوده است[٤].
و از اين جا چنين به نظر مىرسد كه بعضى از روايات غير معروف اسلامى كه اسحاق را ذبيح معرفى مىكند تحت تأثير روايات اسرائيلى است و احتمالاً از مجعولات يهود است،يهود چون از دودمان اسحاق بودند مايل بودند اين افتخار را براى خود ثبت كنند و از مسلمانان كه پيامبرشان زادۀ اسماعيل بود سلب كنند،هرچند از طريق انكار واقعيات باشد!
[١]تفسير مجمع البيان.
٢) نور الثقلين،ج ٤٢١/٤.
[٣] مأخذ پيشين،همان جلد،ص ٤٢٢.
[٤] تورات،سفر تكوين،فصل ٢٢.