الف:جمعى از مفسران گفته‌اند كه رؤيا در اين جا به معنى خواب نيست بلكه مشاهده واقعى چشم است و آن را اشاره به داستان معراج كه در آغاز سورۀ اسراء آمده،دانسته‌اند.

قرآن طبق اين تفسير مى‌گويد:ماجراى معراج آزمايشى براى مردم بود به خاطر آن است كه صبحگاهان كه پيامبر داستان معراج را بيان كرد،سر و صدا پيرامون آن برخاست،دشمنان آن را به باد مسخره گرفتند،افراد ضعيف الايمان با شك و ترديد به آن نگريستند و مؤمنان راستين آن را به طور كامل پذيرفتند،چرا كه در برابر قدرت خدا همۀ اين مسائل،سهل است.

تنها ايراد مهمى كه به اين تفسير متوجه مى‌شود اين است كه رؤيا معمولا به معنى خواب است نه مشاهده در بيدارى.

ب:از ابن عباس نقل شده كه رؤيا اشاره به خوابى است كه پيامبر(ص)در سال«حديبيه» (سال ششم هجرت)در مدينه ديد و به مردم بشارت داد كه شما در آينده نزديكى بر قريش پيروز خواهيد شد و در نهايت آرامش وارد مسجد الحرام مى‌شويد،ولى مى‌دانيم اين خواب در آن سال تحقق نيافت بلكه دو سال بعد در سال فتح مكّه صورت پذيرفت،ولى همين مقدار تأخير سبب شد كه مؤمنان در بوتۀ آزمايش قرار گيرند،آنها كه ايمان ضعيفى داشتند گرفتار شك و شبهه شدند،در حالى كه پيامبر(ص)صريحا به آنها مى‌گفت:من به شما نگفتم امسال به مكّه مى‌رويد گفتم در آينده نزديك چنين خواهد شد(و چنين هم شد.) ايرادى كه به اين تفسير متوجه مى‌شود آن است كه سورۀ بنى اسرائيل از سوره‌هاى مكى است و ماجراى حديبيه،در سال ششم هجرت واقع شده است! ج:جمعى از مفسران شيعه و اهل تسنن نقل كرده‌اند كه اين خواب اشاره به جريان معروفى است كه پيامبر(ص)در خواب ديد ميمونهايى از منبر او بالا مى‌روند و پايين مى‌آيند،بسيار از

*)دربارۀ حقيقت رؤيا،تفسيرهاى زيادى شده است از جمله مى‌توان آنها را به تفسير مادى و تفسير روحى تقسيم كردبراى كسب اطلاع به جلد ٩،صفحه ٣١٢ تفسير نمونه مراجعه فرماييد.

**) ...وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنٰاكَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ...«...و ما آن رؤيايى را كه به تو نشان داديم فقط براى آزمايشمردم بود...»اسراء٦٠/.