شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦٦ - مضطر (نمل٦٢/ )
به روشنى نشان مىدهد كه مسلمانان هرگز نبايد آنچنان ظاهر بين باشند كه تنها به قيافههاى حقبهجانب نگاه كنند و از اهداف اصلى بىخبر و بركنار مانند.(ج ١٣٤/٨ تا ١٣٧.)
مُضارّ:(نساء١٢/.)[*]
اسم فاعل از باب مفاعله به معنى«زيان رساننده به يكديگر»است،آيه مىگويد:
«...اگر مردى از دنيا برود و برادران و خواهران از او ارث ببرند،يا زنى از دنيا برود و برادر و يا خواهرى داشته باشد هريك از آنها يكششم مال را به ارث مىبرند...» اين در صورتى است كه از شخص متوفى يك برادر و يك خواهر باقى بماند،امّا اگر بيش از يكى باشند مجموعا يك ثلث مىبرند يعنى بايد ثلث مال را در ميان خودشان تقسيم كنند.
سپس اضافه مىكند«مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصىٰ بِهٰا أَوْ دَيْنٍ»:اين در صورتى است كه وصيّت قبلا انجام گيرد و ديون از آن خارج شود«غير مضارّ»در حالى كه وصيّت و همچنين دين جنبۀ زيان رسانيدن به ورثه نداشته باشد به اين معنى كه بيش از ثلث وصيّت نكند،زيرا طبق رواياتى كه از پيغمبر اكرم(ص)و ائمۀ اهل بيت(ع)وارد شده،وصيّت بيش از ثلث«اضرار»به ورثه است و نفوذ آن مشروط به رضايت آنها مىباشد و يا اين كه براى محروم ساختن ورثه و زيان رسانيدن به آنها اعتراف به ديون و بدهيهايى كند در حالى كه بدهكار نباشد.(ج ٢٩٧/٣-٢٩٨.)
مضطر:(نمل٦٢/.)[**]
اسم مفعول از باب افتعال به معنى«درمانده و پريشانحال»است.در اين آيه سخن از حل مشكلات و شكستن بن بستها و اجابت دعاهاست،مىگويد:
«آيا معبودهاى بىارزش شما بهترند يا كسى كه دعاى مضطر و درمانده را به اجابت مىرساند و گرفتارى و بلا را برطرف مىكند؟...».
آرى در آن هنگام كه تمام درهاى عالم اسباب به روى انسان بسته مىشود كارد به
[*]...وَ إِنْ كٰانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلاٰلَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وٰاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كٰانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذٰلِكَ فَهُمْ شُرَكٰاءُفِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصىٰ بِهٰا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ...«...و اگر مردى بميرد كه وارثش كلاله او باشند(برادر و خواهر امّى يا هرخواهر و برادرى)يا زنى بميرد كه وارثش يك برادر و يا خواهر او باشد در اين فرض سهم ارث يك نفر از آنها سدس خواهدبود و اگر بيش از يك نفر باشند همه آنها ثلث تركه را به اشتراك ارث برند بعد از خارج كردن دين و حق وصيّت ميت درصورتى كه وصيت به حال ورثه بسيار زيانآور نباشد(زايد بر ثلث نباشد)...»نساء١٢/.(ترجمه الهى قمشهاى)
[**]أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذٰا دَعٰاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ...نمل٦٢/.