در مورد اين پيامبر بزرگ،قرآن تنها دوبار-آن هم با اشاره‌هاى كوتاه-سخن گفته است، يكى در آيۀ مورد بحث و ديگرى در سورۀ انبياء آيۀ ٨٥،و در روايات مختلف شرح مبسوطى دربارۀ زندگى او نوشته شده است كه نمى‌توان همۀ آنها را معتبر دانست،به همين دليل ما به اشارۀ بالا قناعت مى‌كنيم و از اين بحث مى‌گذريم.(ج ١٠٢/١٣-١٠٣ و ٤٨٣.)

درك

تُدْرِك:(يس٤٠/.)[*]

در اصل از مادّۀ«درك»(بر وزن فرس)به معنى«رسيدن و دريافتن»است و«ادراك»به معنى«رسيدن به چيزى»است.[**]

آيۀ مورد بحث دربارۀ ثبات و دوام نظم سال و ماه و شب و روز سخن مى‌گويد،مى‌فرمايد:

«نه براى خورشيد سزاوار است كه به ماه رسد و نه شب بر روز پيشى مى‌گيرد و هركدام از آنها در مسير خود شناورند» پروردگار آن‌چنان برنامه‌اى براى آنها تنظيم كرده كه كمترين دگرگونى در وضع آنها پيدا نمى‌شود،زيرا مى‌دانيم خورشيد دوران خود را در برجهاى دوازده‌گانه در يك سال طى مى‌كند، در حالى كه كره ماه منزلگاههاى خويش را در يك ماه طى مى‌كند.

بنابراين حركت دورانى ماه در مسيرش دوازده بار از حركت خورشيد در مدارش سريع‌تر است،لذا مى‌فرمايد خورشيد هرگز در حركت خود به پاى ماه نمى‌رسد تا حركت يك‌سالۀ خود را در يك ماه انجام دهد و نظام ساليانه بر هم خورد.

همچنين شب بر روز پيش نمى‌گيرد كه بخشى از آن را در كام خود فروبرد و نظام موجود به هم ريزد،بلكه همۀ اينها مسير خود را ميليونها سال بدون كمترين تغيير ادامه مى‌دهند.

نكته قابل توجه در آيۀ مورد بحث،تعبير به«تدرك»و«سابق»است.

تعبيرات قرآن به اندازه‌اى حساب شده است كه ريزه‌كاريها و دقتهاى آن قابل احصا نيست،

(بمير اى دوست پيش از مرگ اگر عمر ابد خواهى/كه ادريس از چنين مردن بهشتى گشت پيش از ما.سنايى«به نقل از:فرهنگ اعلام دانشگر».

[*]لاَ الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهٰا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَ لاَ اللَّيْلُ سٰابِقُ النَّهٰارِ وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ.يس٤٠/.

[**] قاموس قرآن و دائرةالمعارف لغات قرآن مجيد(نثر طوبى)،شعرانى،مادّه«درك».