شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٤٥ - زُرْق (طه١٠٢/ )
ز ر ع
تَزْرَعُونَهُ:(واقعه٦٤/.)[*]
از مادّۀ«زرع»و«زراعت»به معنى«رويانيدن»گرفته شده است و«زرع»هرگونه زراعتى را شامل مىشود:
يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّيْتُونَ وَ النَّخِيلَ وَ الْأَعْنٰابَ وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَرٰاتِ...«خداوند با آن(آب باران)براى شما زراعت و زيتون و نخل و انگور و از همۀ ميوهها مىروياند...»نحل١١/.
بديهى است كار انسان تنها كشت است،امّا«رويانيدن»تنها كار خداست و لذا در حديثى از پيامبر اكرم(ص)نقل شده كه فرمود:
لا يقولنّ احدكم زرعت و ليقل حرثت(فانّ الزّارع هو اللّه)«هيچيك از شما نگويد:من زراعت كردم،بلكه گويد كشت كردم»(زيرا زارع حقيقى خداست)[١].
و امّا واژۀ«زرّاع»جمع«زارع»است كه در آيه ٢٩ سورۀ فتح از آن نام برده شده،آنجا كه مىفرمايد:
...يُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ...«...برزگران را به شگفت آورد...».
همچنين كلمۀ«زروع»(جمع زرع)به معنى«كشتها و زراعتها»است،چنان كه در آيه ١٤٨ سورۀ شعراء مىخوانيم:
وَ زُرُوعٍ وَ نَخْلٍ طَلْعُهٰا هَضِيمٌ.«در اين زراعتها و نخلهايى كه ميوههايش شيرين و رسيده است».(ج ٢٤٩/٢٣.)
ز ر ق
زُرْق:(طه١٠٢/.)[**]
جمع«ازرق»معمولا به معنى«كبود چشم»مىآيد،ولى گاه به كسى كه اندامش براثر شدت
[*]أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزّٰارِعُونَ.«آيا شما آن را مىرويانيد يا ما مىرويانيم؟»واقعه٦٤/.
١) قسمت اول حديث در تفسير مجمع البيان ذيل آيۀ مورد بحث(واقعه٦٤/.)آمده و قسمت دوم در روح البياناضافه برآن نقل شده است(دربارۀ شرح دليل اين حديث،به جلد ٢٣ تفسير نمونه،صفحۀ ٢٤٩ به بعد رجوع فرماييد).
[**]يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَ نَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً.طه١٠٢/.