شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٨٩ - سائل (ضحى ١٠)
معنى را از دست داده و به معنى«يسألون»آمده است.(ج ٤٣٨/٢٢،ج ٢٥٢/٢٥.)
سائل:(ضحى ١٠)[*]
اسم فاعل به معنى« سؤالكننده»است،آيه خطاب به پيامبر(ص)مىفرمايد:«و سؤالكننده را از خود مران»(وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ)ضحى١٠/.
در اين كه منظور از سائل در اين جا چه كسى است؟چند تفسير وجود دارد:نخست اين كه منظور كسانى است كه سؤالاتى در مسائل علمى و اعتقادى و دينى دارند،ديگر اين كه منظور كسانى است كه داراى فقر مادى هستند و به سراغ تو مىآيند،بايد آنچه در توان دارى به كارگيرى و آنها را مأيوس نكنى و از خود نرانى.
سوم اين كه هم ناظر به فقر علمى است و هم فقر مادى،دستور مىدهد كه به تقاضاى سائلان در هر قسمت پاسخ مثبت ده.
عجب اين كه بعضى از مفسران براى اثبات اين كه مقصود از«سائل»در اين جا تنها سؤالكننده از مسائل علمى است گفتهاند كه تعبير«سائل»در قرآن مجيد هرگز به معنى تقاضاكننده مالى نيامده است[١]،در حالى كه مكرر در قرآن در اين معنى بهكاررفتهاست ،چنان كه در آيۀ ١٩ سورۀ ذاريات مىخوانيم:
وَ فِي أَمْوٰالِهِمْ حَقٌّ لِلسّٰائِلِ وَ الْمَحْرُومِ.«در اموال آنها حقّى است براى سائل و محروم».
همين معنى در آيۀ ٢٥ سوره معارج و ١٧٧ سورۀ بقره نيز آمده است.
در ضمن بايد توجه داشت كه در معناى دو واژۀ«سائل»و«محروم»تفاوتهايى است، جمعى گفتهاند:«سائل»كسى است كه از مردم تقاضاى كمك مىكند،ولى«محروم»شخص آبرومندى است كه براى معيشت خود نهايت تلاش و كوشش را به خرج مىدهد امّا دستش به جايى نمىرسد و كسب و كار و زندگىاش به هم پيچيده است و با اين حال خويشتندارى مىكند و از كسى تقاضاى كمك نمىكند.
اين همان كسى است كه از او تعبير به«محارف»مىشود،زيرا در تفسير محارف در كتب لغت و روايات اسلامى آمده است:«او كسى است كه هر قدر تلاش مىكند در آمدى به دست نمىآورد،گويى راههاى زندگى به روى او بسته شده است».
[*]وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ.«و سؤالكننده را از خود مران»ضحى١٠.
[١] تفسير عبده،جزء عم،صفحه ١١٣.