شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٨٥ - ضيزى (نجم٢٢/ )
فرعون است،آنجا كه ساحران هنگامى كه معجزۀ موسى را ديدند به موسى ايمان آوردند.فرعون آنها را تهديد به مرگ كرد ولى ساحران به فرعون گفتند:«هيچ مانعى ندارد و هيچگونه زيانى از اين كار به ما نخواهد رسيد هر كار مىخواهى بكن ما بهسوى پروردگارمان بازمىگرديم ».
شعراء٥٠/.
تو با اين كار نه تنها چيزى از ما كم نمىكنى،بلكه ما را به لقاى معشوق حقيقى و معبود واقعى مىرسانى،آن روز كه اين تهديدها در ما اثر مىگذاشت ما خويشتن را نمىشناختيم،با خداى خود آشنا نبوديم و راه حق را گم كرده در بيابان زندگى سرگردان بوديم،امّا امروز گمشدۀ خود را يافتهايم،هر كار مىتوانى بكن.(ج ٢٣١/١٥.)
ضأز /ضوز /ضىز
ضيزى:(نجم٢٢/.)[*]
به معنى«ناقص و ظالمانه و نامعتدل »و مأخوذ از سه مصدر است[ضأز،ضوزا و ضيزا] واژۀ«ضيزى»در اصل ضيزى بوده،ضمّه بدل به كسره شده است.
ضيز به معنى كجى و اعوجاج و كم كردن حق آمده است.آيات مورد بحث از بتهاى سهگانه عرب(لات،عزّى و منات)گفتگو مىكند كه مشركان آنها را دختران خدا مىدانستند،قرآن مىگويد آيا سهم شما پسر است و سهم او دختر؟در حالى كه به زعم شما دختران كمارزشتر از پسرانند،اگر چنين باشد اين تقسيمى است غير عادلانه كه ميان خود و خدا قائل شدهايد!(تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزىٰ)نجم٢٢/.چرا كه سهم خدا را پستتر از سهم خود مىدانيد! به اين ترتيب قرآن افكار منحط و خرافى آنها را به باد استهزاء مىگيرد كه شما از يكسو دختران را زنده به گور مىكنيد و عيب و ننگ مىدانيد و ازسوىديگر فرشتگان را دختران خدا مىدانيد،نه تنها خودشان را مىپرستيد كه مجسمههاى بىروح آنها نيز به صورت بتها در نظر شما اينهمه احترام دارد،در برابر آنها سجده مىكنيد،در مشكلات به آنها پناه مىبريد و حاجات خود را از آنها مىخواهيد،راستى مسخره و شرمآور است.(ج ٥١٥/٢٢.)
[*]تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزىٰ.«در اين صورت اين تقسيمى است غير عادلانه»نجم٢٢/.