شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٥٩ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
سرانجام از زيانكاران شديد».
آيه فوق بخوبى گواهى مىدهد كه گمان بد دربارۀ خداوند به قدرى خطرناك است كه گاه موجب هلاكت و عذاب ابدى انسان مىشود،نمونه آن گمان گروهى از كفار بود كه گمان مىكردند خدا اعمال آنها را نمىبيند و سخنان آنها را نمىشنود،همين سوءِ ظن سبب خسران و هلاكتشان شد.
به عكس حسن ظن دربارۀ خداوند موجب نجات در دنيا و آخرت است چنان كه در حديثى از امام صادق(ع)مىخوانيم:
«سزاوار است بندۀ مؤمن آنچنان از خدا بترسد كه گويى در كنار دوزخ قرار گرفته و مشرف بر آتش است و آنچنان به او اميدوار باشد كه گويى اهل بهشت است،چنان كه خداوند متعال مىفرمايد:اين گمانى است كه شما به خدا پيدا كرديد و سبب هلاكتان شد،سپس امام(ع) افزود:خداوند نزد گمان بندۀ خويش است اگر گمان نيك ببرد نتيجهاش نيك و اگر گمان بد ببرد نتيجهاش بد است»[١].
در آيۀ ٥٦ سورۀ صافات به كلمۀ«تردين»بر مىخوريم،در اين آيه آمده است:
قٰالَ تَاللّٰهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ.«مىگويد:به خدا سوگند چيزى نمانده بود كه مرا سقوط دهى و به هلاكت بكشانى!» در اين جا«تردين»از«ارداء»گرفته شده و به معنى سقوط از بلندى است كه معمولا توأم با هلاكت است.(ج ٦٢/١٩،ج ٢٥٢/٢٠-٢٥٣.)
تَرَدّى:(الليل١١/.)[*]
از«ردائت»و«ردى»(بر وزن رأى)به معنى«هلاكت»است و به معنى سقوط از بلندى كه منجر به هلاكت شود نيز آمده است،بلكه بعضى اصل آن را به معنى«سقوط»مىدانند و ازآنكه سقوط از نقطۀ مرتفع موجب هلاكت مىشود به معنى«هلاكت»نيز آمده و در آيۀ مورد بحث ممكن است به معنى سقوط در قبر يا دوزخ و يا هلاكت به معنى مجازات بوده باشد.آيه مىفرمايد:
وَ مٰا يُغْنِي عَنْهُإِذٰا تَرَدّٰى.«در آن هنگام كه او در قبر يا جهنّم سقوط مىكند اموالش به حال او
١)مجمع البيان،ذيل آيۀ مورد بحث.
*)وَ مٰا يُغْنِي عَنْهُ مٰالُهُ إِذٰا تَرَدّٰىالليل١١/.