شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٤١ - ساق (قلم٤٢/ )
ظاهر آيه است و ظاهر آيه چنان كه غالب مفسران نيز فهميدهاند اين است كه دو فرشته با هر انسانى مىآيد يكى او را سوق مىدهد و ديگرى گواه اعمال اوست.
به هر حال،فرشته اول در حقيقت مانع از«فرار»است و فرشتۀ دوم مانع از«انكار»و به اين ترتيب هر انسانى در آن روز گرفتار اعمال خويش است و راه گريزى از جزا و كيفر آنها وجود ندارد.(ج ٢٥٨/٢٢-٢٥٩.)
مَساق:(قيامت٣٠/.)[*]
مصدر ميمى يا اسم مكان است به معنى«رانده شدن و كشيده شدن»و يا«محل كشاندن»و جملۀإِلىٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسٰاقُ،يعنى كشانده شدن و يا محلى كه همۀ خلايق بدان جا كشانده شوند، بهسوى پروردگار تو است و يا به عبارت ديگر:«مسير همۀ خلايق در آن روز بهسوى دادگاه پروردگار تو است»قيامت٣٠/.
آرى همه بهسوى او بازمىگردند و در دادگاه عدل او حاضر مىشوند و تمام خطوط به او منتهى خواهد گشت.
اين آيه هم تأكيدى بر مسئله معاد و رستاخيز عمومى بندگان است و هم مىتواند اشارهاى به جهت گيرى حركت تكاملى خلايق بهسوى ذات پاك او كه ذاتى است بىنهايت ازهرجهت، بوده باشد و به هر حال واژۀ«مساق»در آيۀ مورد بحث ازاينجهت تعبير آورده شده كه آدمى از خود اختيارى ندارد.(ج ٣١٠/٢٥.)
ساق:(قلم٤٢/.)[**]
بين زانو و مچ پا،جمع آن«سوق»است.به گفته جمعى از مفسران،جملۀ:يُكْشَفُ عَنْ سٰاقٍ(ساقها برهنه مىشود)در اين آيه كنايه از شدت هول و وحشت و وخامت كار است،زيرا در ميان عرب معمول بوده،هنگامى كه در برابر كار مشكلى قرار مىگرفت دامن را به كمر مىزد و ساق پاها را برهنه مىكرد،لذا مىخوانيم هنگامى كه از«ابن عباس»مفسر معروف از تفسير اين آيه سؤال كردند گفت:
هرگاه چيزى از قرآن بر شما مخفى شد به تعبيرات عرب در اشعار مراجعه كنيد،آيا نشنيدهايد كه شاعر مىگويد:
[*]إِلىٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسٰاقُ.قيامت٣٠/.
[**]يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سٰاقٍ...«به خاطر بياوريد روزى را كه ساق پاها از وحشت برهنه مىشود...»قلم٤٢/.