آيۀ مورد بحث دربارۀ فرمان بيرون رفتن ابليس از حريم قرب خداست كه در اين جا حكم طرد او به صورت تحقيرآميز و شديد صادر شده است و شايد به خاطر لجاجتى بود كه شيطان در مورد اصرار در وسوسۀ افراد انسان به خرج داد،يعنى در آغاز تنها گناه او سركشى از اطاعت فرمان خدا بود و به‌همين‌جهت فرمان خروج او صادر شد،اما بعد،گناه بزرگ ديگرى بر گناه خود افزود و آن تصميم گمراه ساختن ديگران بود،به او فرمود:

«از اين مقام با بدترين ننگ و عار بيرون رو و با خوارى و ذلت فرود آى!...»(قٰالَ اخْرُجْ مِنْهٰا مَذْؤُماً مَدْحُوراً)[**]اعراف١٨/.(ج ١١٠/٦.)

ذ ب ب

ذباب:(حج٧٣/.)[***]

بر وزن«حباب»به معنى«مگس»است در آيۀ مورد بحث ترسيم جالب و گويايى از وضع بتها و معبودهاى ساختگى و ضعف و ناتوانى آنها بيان مى‌كند و بطلان اعتقاد مشركان را به روشنترين وجهى آشكار مى‌سازد و روى سخن را به عموم مردم كرده،مى‌گويد:

«اى مردم در اين جا مثلى زده شده است گوش به آن فرادهيد (و دقيقاً به آن بينديشد) كسانى را كه شما غير از خدا مى‌خوانيد هرگز نمى‌توانند مگسى بيافرينند هرچند براى اين كار اجتماع كنند و دست به دست يكديگر بدهند» همه بتها و همه معبودهاى آنها و حتى همۀ دانشمندان و متفكران و مخترعان بشر اگر دست به دست هم بدهند قادر بر آفرينش مگسى نيستند،بنابراين چگونه مى‌خواهيد شما اينها را هم‌رديف پروردگار بزرگى قرار دهيد كه آفرينندۀ آسمانها و زمين و هزاران هزار نوع موجود زنده در درياها و صحراها و جنگلها و اعماق زمين است،خداوندى كه حيات و زندگى را در اشكال مختلف و چهره‌هاى بديع و متنوع قرار داده كه هريك از آنها انسان را به اعجاب و تحسين وامى‌دارد ،آن معبودهاى ضعيف كجا و اين خالق قادر و حكيم كجا؟ سپس اضافه مى‌كند نه تنها قادر نيستند مگسى بيافرينند بلكه از مقابله با يك مگس نيز عاجزند،چرا كه«اگر مگس چيزى از آنها را بربايد نمى‌توانند آن را بازپس گيرند!».

[**]واژه«مدحور»از مادّۀ«دحر»(بر وزن دهر)به معنى بيرون راندن توأم با ذلت و خوارى است.

[***]يٰا أَيُّهَا النّٰاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبٰاباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ...حج٧٣/.