شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٠ - دابر (اعراف٧٢/ )
اكنون كه در آن هيچگونه اختلاف و تناقض نيست بايد بدانند كه از طرف خداوند نازل شده است.» از آيۀ فوق چند مطلب استفاده مىشود:
١.مردم موظفند كه دربارۀ اصول دين و مسائلى همانند صدق دعوى پيامبر(ص)و حقانيت قرآن مطالعه و بررسى كنند و از تقليد و قضاوتهاى كوركورانه بپرهيزند.
٢.قرآن-برخلاف آنچه بعضى مىپندارند-براى همه قابل درك و فهم است،زيرا اگر قابل درك و فهم نبود دستور به«تدبّر»در آن داده نمىشد.
٣.يكى از دلايل حقانيت قرآن و اين كه از طرف خدا نازل شده است اين است كه در سراسر آن تضاد و اختلاف نيست.
در آيۀ ٥ سورۀ نازعات به واژۀ«مُدبّرات»بر مىخوريم،آيه مىفرمايد:
فَالْمُدَبِّرٰاتِ أَمْراً.«و آنها كه امور را تدبير مىكنند».
در اين جا كلمۀ«مدبّرات»نيز از مادّۀ«تدبير»به معنى«عاقبت چيزى را انديشيدن»است و از آنجا كه عاقبتانديشى و آيندهنگرى سبب سامان يافتن كار به نحو احسن مىشود واژۀ «تدبير»در اين معنى به كار مىرود.[*](ج ٢٧/٤ و ٢٨،ج ٧٥/٢٦.)
دابر:(اعراف٧٢/.)[**]
به معنى«دنباله و عقب چيزى»است و«قطع دابر»كنايه از ريشه كن ساختن است، همچنان كه در آيۀ مورد بحث آمده است:
«...و ريشۀ كسانى كه آيات ما را تكذيب كردند و حاضر نبودند در برابر حق تسليم شوند، قطع و نابود ساختيم»اعراف٧٢/.
آيۀ فوق اشاره به سرانجام كار قوم هود است و مفهوم آيه اين است كه آنها را تا به آخر نابود ساختيم و ريشههايشان بكلى قطع شد.
و يا در آيۀ ٤٥ سورۀ انعام مىخوانيم:
فَقُطِعَ دٰابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا...«و(به اين ترتيب)دنبالۀ(زندگى)جمعيتى كه ستم كرده بودند قطع شد...».همين كلمه و به همين معنى در آيۀ ٧ سورۀ انفال آمده است.[***](ج ٢٣٧/٥،
*)پيرامون واژۀ«تدبير»و«تدبّر»در جلد ٨،صفحه ٢٢٠،ذيل آيه ٣ سورۀ يونس و همچنين در جلد ٢١،صفحه ٤٦٩،ذيل آيۀ ٢٤ سورۀ محمّد در تفسير نمونه به معانى ذكر شده در بالا،بحث و گفتگو شده است.
[**]...وَ قَطَعْنٰا دٰابِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا وَ مٰا كٰانُوا مُؤْمِنِينَ.اعراف٧٢/.
[***]...وَ يَقْطَعَ دٰابِرَ الْكٰافِرِينَ.انفال٧/.