جهنمى است و از آنجا كه بندگان مخلص پروردگار غرق انواع نعمتهاى معنوى و مادى بهشتند و بر تختهاى بهشتى تكيه داده و با دوستان با صفا به راز و نياز مشغولند،ناگهان بعضى از آنها به فكر گذشته خود و دوستان دنيا مى‌افتند،همان دوستانى كه راه خود را جدا كردند و جاى آنها در جمع بهشتيان خالى است،مى‌خواهند بدانند سرنوشت آنها به كجا رسيده است.

آرى در حالى كه«آنها غرق گفتگو هستند و از هر درى سخنى مى‌گويند و بعضى رو به بعضى ديگر كرده سؤال مى‌كنند و جواب مى‌شنوند»ناگهان يكى از آنها خاطراتى در نظرش مجسم مى‌شود رو به‌سوى ديگران مى‌كند و مى‌گويد:من دوست و همنشينى در دنيا داشتم، مع الاسف او به انحراف كشيده شد و در خط منكران رستاخيز قرار گرفت«او پيوسته به من مى‌گفت:آيا براستى تو اين سخن را باور كرده‌اى و تصديق مى‌كنى كه وقتى ما مرديم و خاك و استخوان شديم(بار ديگر)زنده مى‌شويم و جزا داده خواهيم شد؟»(إِنّٰا لَمَدِينُونَ)صافات٥٢/ و ٥٣.

اى دوستان!كاش مى‌دانستم الآن او كجاست؟و در چه شرايطى است؟آه جاى او در ميان ما خالى است! سپس مى‌افزايد:اى دوستان!آيا شما مى‌توانيد نظرى بيفكنيد و از او خبرى بگيريد؟ اينجاست كه او نيز به جستجو بر مى‌خيزد و نگاهى به‌سوى دوزخ مى‌افكند ناگهان دوست خود را در وسط جهنم مى‌بيند! در آيۀ ٨٦ سورۀ واقعه[*]به واژۀ«مَدينين»بر مى‌خوريم كه آن جمع«مَدين»از ماده«دين» به معنى«جزا»است.

اين آيه انسان را از لحظات حساسى كه آدمى را سخت در فكر فرومى‌برد با خبر مى‌سازد و آن لحظۀ احتضار و پايان عمر انسانهاست،هنگامى كه جان به گلوگاه مى‌رسد،در آن لحظه كه كار از كار گذشته و اطرافيان مأيوس و نوميد به شخص محتضر نگاه مى‌كنند و مى‌بينند همچون شمعى كه عمرش پايان گرفته آهسته آهسته خاموش مى‌شود،با زندگى وداع مى‌گويد و هيچ كارى از دست هيچ‌كس ساخته نيست.آرى ضعف و ناتوانى انسان،در اين لحظات حسّاس آشكار مى‌شود،خداوند مى‌فرمايد:

«اگر شما هرگز در برابر اعمالتان جزا داده نمى‌شويد،پس او را بازگردانيد اگر راست مى‌گوييد»

[*]فَلَوْ لاٰ إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَتَرْجِعُونَهٰا إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ.واقعه٨٦/ و ٨٧.