شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٤٧ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
اَرْجا:(حاقه١٧/.)[*]
جمع«رجا»به معنى«اطراف و جوانب چيزى»است.
آيۀ مورد بحث ناظر به مسئله رستاخيز و قيامت است و انسان را با تعبيراتى تكاندهنده و بيدارگر به عظمت وقايعى كه در پيش دارد آشنا مىسازد،مىفرمايد:
«و فرشتگان در جوانب و كنارههاى آسمان قرار مىگيرند(و براى انجام مأموريتها آماده مىشوند)...»(وَ الْمَلَكُ عَلىٰ أَرْجٰائِهٰا)حاقه١٧/.
گويى در آن روز فرشتگان همانند مأمورانى كه اطراف مىدانى ايستاده و منتظر فرمان براى انجام كارند،در گرداگرد آسمانها صف مىكشند و در انتظار فرمان حقند.
بايد توجه داشت كه واژۀ«ملك»در آيۀ فوق گرچه به صيغۀ مفرد ذكر شده،ولى منظور جنس و جمع است.(ج ٤٥٠/٢٤.)
رحب
رَحُبَت:(توبه٢٥/.[**]
در اصل از مادّۀ«رحب»به معنى«وسعت يافتن»است[رحب،يرحب،رحبا].«راغب» در كتاب مفردات آن را به فراخى جا و مكان تفسير كرده است مانند رحبت الدّار«خانه باز و وسيع شد».اين واژه به طور استعاره بر فراخى شكم نيز اطلاق شده است(رحب البطن)و همينطور به فراخى سينه(رحب الصّدر)كنايه از پرحوصلگى ،چنان كه«ضيق»براى تنگى سينه به طور استعاره بهكاررفتهاست .[***]آيۀ مورد بحث اشاره به جنگ حنين است،مىفرمايد:
«خداوند شما را در ميدانهاى زيادى يارى كرد(و بر دشمن پيروز شديد)و در روز حنين (نيز يارى كرد)در آن هنگام كه فزونى جمعيّتشان شما را به اعجاب آورده بود،ولى هيچ مشكلى را براى شما حل نكرد و زمين با همۀ وسعتش بر شما تنگ شد...»(وَ ضٰاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ)توبه٢٥/.
تعداد لشكر اسلام را در جنگ حنين دوازده هزار نفر و بعضى ده هزار يا هشت هزار
*)وَ الْمَلَكُ عَلىٰ أَرْجٰائِهٰا...حاقه١٧/.
**)...وَ ضٰاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ...توبه٢٥/.
***) مفردات،راغب،مادّۀ«رحب».