شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٥٠ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
آمده است[*][رحل،يرحل،رحلا].(مدارك مذكور در متن و پانوشت)
رِحْلة:(قريش٢/.)[**]
در اصل از مادّۀ«رحل»(بر وزن شهر)گرفته شده و آن حالتى است كه يك انسان سوار بر راحله و در حال سير است و راحله به معنى شترى است كه براى راهپيمايى نيرومند باشد.[***]
تفسير نمونه مىگويد«رحلة»از مادّۀ«رحل»به معنى پوششى است كه براى سوار شدن مىنهند،سپس به همين مناسبت آن را به خود شتر و يا مسافرتهايى كه با آن يا وسيلۀ ديگرى انجام مىشود،اطلاق كردهاند.
آيۀ مورد بحث مىگويد:
«هدف اين بود كه خداوند قريش را در سفرهاى زمستانه و تابستانه الفت بخشد»(إِيلاٰفِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتٰاءِ وَ الصَّيْفِ)قريش٢/.
منظور از رحلة قريش مسافرت آنان از مكه به بيرون براى تجارت است ازاينرو ممكن است منظور الفت بخشيدن قريش به اين سرزمين مقدس باشد كه آنها در طول سفر تابستانه و زمستانه خود عشق و علاقه به اين كانون مقدس را از دل نبرند و به خاطر امنيّتش بهسوى آن بازگردند ،نكند تحت تأثير مزاياى زندگى سرزمين يمن و شام واقع شوند و مكه را خالى كنند.
مىدانيم زمين مكه،باغ و زراعتى نداشت،دامدارى آن محدود بود،بيشترين در آمد از طريق همين كاروانهاى تجارى تأمين مىشد،در فصل زمستان بهسوى جنوب يعنى سرزمين يمن كه هواى آن نسبة گرم بود روى مىآوردند و در فصل تابستان بهسوى شمال و سرزمين شام كه هواى ملايم و مطلوبى داشت و اتفاقا هم سرزمين يمن و هم سرزمين شام از كانونهاى مهم تجارت در آن روز بودند و مكه و مدينه حلقۀ اتّصالى در ميان آن دو محسوب مىشد.البته قريش با كارهاى خلافى كه انجام مىدادند مستحق اينهمه لطف و محبت الهى نبودند،اما چون مقدر بود از ميان قبيله و از آن سرزمين مقدس،اسلام و پيغمبر(ص)طلوع كند،خداوند اين لطف را در حق آنها انجام داد.(ج ٣٥١/٢٧-٣٥٢.)
*)تبيين اللغات لتبيان الآيات،مادّۀ«رحل».
**)إِيلاٰفِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتٰاءِ وَ الصَّيْفِ.«الفت آنها در سفرهاى زمستانه و تابستانه است»قريش٢/.
***) مجمع و الميزان.