به كسر راء،جمع«رقبة»به معنى«گردنها»است و دربارۀ«رقبة»نيز سخن گفتيم.آيۀ مورد بحث دربارۀ مصارف هشتگانه زكات است از جمله براى آزاد ساختن بردگان،همچنان كه مى‌فرمايد:

«زكات مخصوص فقرا و مساكين و كاركنانى است كه براى( جمع‌آورى)آن كار مى‌كنند و كسانى كه براى جلب محبّتشان اقدام مى‌شود و براى(آزادى)بردگان(وَ فِي الرِّقٰابِ)و بدهكاران،و در راه(تقويت آيين)خدا،و واماندگان در راه،اين يك فرضيۀ(مهم)الهى است و خداوند دانا و حكيم است» آيۀ فوق به روشنى مصارف واقعى زكات را بيان كرده است و به طورى كه مشاهده مى‌شود سهمى از زكات تخصيص به مبارزه با بردگى و پايان دادن به اين موضوع ضد انسانى،داده مى‌شود،زيرا برنامۀ اسلام در مورد بردگان برنامۀ«آزادى تدريجى»است كه نتيجۀ نهايى‌اش آزاد ساختن همه بردگان بدون روبرو شدن به واكنشهاى نامطلوب اجتماعى آن مى‌باشد و تخصيص سهمى از زكات،به اين موضوع،گوشه‌اى از اين برنامه را تشكيل مى‌دهد.

در آيۀ ٤ سورۀ محمد(ص)به جملۀ«ضرب الرّقاب»(زدن گردنها)بر مى‌خوريم در اين آيه آمده است:

فَإِذٰا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقٰابِ...«هنگامى كه با كافران در ميدان جنگ روبرو مى‌شويد گردنهايشان را بزنيد...» بديهى است گردن زدن كنايه از قتل است،بنابراين ضرورتى ندارد كه جنگجويان كوشش خود را براى انجام خصوص اين امر به كار برند،هدف اين است كه دشمن از پاى درآيد،ولى چون گردن زدن روشنترين مصداق قتل بوده روى آن تكيه شده است.(ج ٥/٨،ج ٣٩٨/٢١.)

ر ق د

رُقُود:(كهف١٨/.)[**]

«رقد»و«رقود»به معنى«خفتن يا خوابيدن»است،اسم فاعل«راقد»به معنى«خوابيده يا

*)إِنَّمَا الصَّدَقٰاتُ لِلْفُقَرٰاءِ وَ الْمَسٰاكِينِ وَ الْعٰامِلِينَ عَلَيْهٰا وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقٰابِ وَ الْغٰارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ وَ ابْنِالسَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ.توبه٦٠/.

**)وَ تَحْسَبُهُمْ أَيْقٰاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ.كهف١٨/.