به كسر راء و سكون جيم.اين واژه چندين بار در آيات مختلف قرآن آمده و در معانى زيادى به‌كاررفته‌است از جمله«بلاهاى سخت،طاعون،بت‌پرستى،وسوسۀ شيطان و برف يا تگرگ سخت».

ولى همه اينها مصداقهاى مختلفى است از مفهومى كه ريشۀ اصلى آن را تشكيل مى‌دهد، زيرا ريشۀ اصلى آن به طورى كه«راغب»در كتاب مفردات گفته،همان«اضطراب و انحراف و بى‌نظمى»است و به گفتۀ«طبرسى»در مجمع البيان مفهوم اصلى‌اش«انحراف از حق»است.[**]

بنابراين اگر به مجازات و كيفر و بلا«رجز»گفته مى‌شود،براى اين است كه براثر انحراف از حق و ارتكاب گناه،دامان انسان را مى‌گيرد،همچنين بت‌پرستى يك نوع انحراف از حق و اضطراب در عقيده است و نيز به‌همين‌جهت عربها به يك نوع بيمارى كه به شتر دست مى‌دهد و سبب لرزش پاى او مى‌شود تا آنجا كه مجبور است گامها را كوتاه بردارد،گاهى راه برود و گاهى توقف كند،«رجز»(بر وزن مرض)مى‌گويند و اين كه ملاحظه مى‌كنيم به اشعار جنگى،«رجز»اطلاق مى‌شود آن نيز به خاطر آن است كه داراى مقطعهاى كوتاه و نزديك به هم مى‌باشد(يا به خاطر تزلزل و اضطرابى است كه بر پيكر دشمن مى‌افكند)[***].

دربارۀ واژه«رجز»[****]به ضم راء و سكون جيم(پليدى)،به سبب گسترش مفهوم آن، تفسيرهاى گوناگونى ذكر شده است.

گاه آن را به بتها،و گاه به هرگونه معصيت و گاه به اخلاق زشت و ناپسند و گاه به حبّ دنيا كه سرآغاز هر خطيئه و گناه است و گاه به عذاب الهى كه نتيجۀ شرك و معصيت است و گاه به معنى هر چيزى كه انسان را از خدا غافل مى‌كند،تفسير شده است.

*)...فَأَنْزَلْنٰا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّمٰاءِ...«...ما بر ستمگران عذابى از آسمان فرستاديم...»بقره٥٩/.

**) در تفسير نمونه(ج ٢٦٩/١.)به نقل از مجمع البيان آمده است كه رجز در لغت اهل حجاز به معنى«عذاب»استو حديثى از پيامبر(ص)نقل مى‌كند كه در مورد طاعون فرمود:انّه رجز عذّب به بعض الامم قبلكم.«آن يك نوع عذاب استكه بعضى از امتهاى پيشين به‌وسيلۀ آن معذّب شدند».

***) پيرامون واژۀ«رجز»در تفسير نمونه در جلدهاى ٢٦٥/١٦ و ١٦/١٨ و ٢٤٢/٢١ سخن گفته شده است.

****)وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ.«و از پليديها بپرهيز»مدثر٥/.