شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٣٤ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
نكته اصلى اين كه«رجز»در اصل به معنى«اضطراب و تزلزل»است[١]كه در نتيجۀ همان اعمال و اخلاق ذميمه به انسان دست مىدهد،در حالى كه بعضى اين لغت را«عذاب»مىدانند كه براثر همان اعمال سوئى كه ذكر شد موجبات عذاب الهى را فراهم مىكند و در قرآن مجيد واژۀ«رجز»غالبا به معنى«عذاب»آمده است[٢].
بعضى نيز معتقدند كه«رجز»و«رجس»كه به معنى«پليدى»است،مرادف است[٣].
(ج ٢٦٩/١،ج ٣٢٥/٦،ج ٢١٣/٢٥.)
ر ج س
رجس:(احزاب٣٣/.)[*]
به معنى«موجود يا شىء ناپاك و پليد»است،بعضى معنى آن را وسيع مىدانند و گفتهاند به معنى هر چيزى است كه باعث دورى و تنفر شود،لذا به انواع پليديها و نجاستها و مجازاتها «رجس»گفته مىشود،زيرا همه اين امور موجب فاصله گرفتن انسان و تنفر او مىشود.
و اين كه در بعضى از كلمات،«رجس»به معنى«گناه»يا«شرك»يا«بخل و حسد»و يا «اعتقاد باطل»و مانند آن تفسير شده،در حقيقت بيان مصداقهايى از آن است وگرنه مفهوم اين كلمه،مفهومى عام و فراگير است و همۀ انواع پليديها را-به حكم داشتن«الف و لام جنس»(در آيۀ مورد بحث)-شامل مىشود،زيرا همۀ آنها رجسند، ازاينرو كلمۀ«رجس»در قرآن به «شرك»،«مشروبات الكلى»،«قمار»،«نفاق»،«گوشتهاى حرام و ناپاك»و مانند آنها اطلاق شده است.[**]
با توجه به اين كه واژۀ«رجس»به هر چيز پليد و ناپاك اطلاق مىشود،«راغب»در كتاب «مفردات»،اين پليديها را بر چهار گونه دانسته است:گاهى از نظر غريزه و طبع،و گاهى از نظر
١)الميزان،و:فى ظلال القرآن.
٢) به آيات ١٣٤ و ١٣٥ و ١٦٢ سورۀ اعراف و آيۀ ٥ سبا و آيۀ ١١ جاثيه و آيۀ ٥٩ بقره و آيۀ ٣٤ عنكبوت مراجعهفرماييد.
٣) در تفسير فخر رازى اين معنى به صورت يك احتمال ذكر شده است(ج ١٩٣/٣٠.)
*)...إِنَّمٰا يُرِيدُ اللّٰهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً.«...خداوند فقط مىخواهد پليدى و گناه را ازشما اهل بيت دور كند و كاملا شما را پاك سازد»احزاب٣٣/.
**) حج٣٠/،مائده٩٠/،توبه١٢٥/،انعام١٤٥/.