شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٣٥ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
فكر و عقل و گاهى از جهت شرع و گاهى از تمام جهات.(ج ٢٣٠/٦،ج ٢٠٠/٨،ج ٢٩٣/١٧ و ٢٩٧.)
ر ج ع
يَتَراجَعٰا:(بقره٢٣٠/.)[*]
در اصل از«رجوع»به معنى«بازگشتن به جاى اول»است[تراجع،يتراجع،تراجعا].
آيۀ مورد بحث مىگويد:«اگر(بعد از دو طلاق و رجوع بار ديگر)او را طلاق داد،از آن به بعد زن بر او حلال نخواهد بود مگر اين كه همسر ديگرى انتخاب كند(و با او آميزش جنسى كند در اين صورت اگر همسر دوم)او را طلاق گفت گناهى ندارد كه بازگشت كنند(و زن با همسر اول مجددا ازدواج كند)...»(فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَيْهِمٰا أَنْ يَتَرٰاجَعٰا)بقره٢٣٠/.
زنى خدمت پيامبر اكرم(ص)آمده و عرضه داشت:من همسر پسر عمّم«رفاعه»بودم او مرا سهبار طلاق داد من پس از او با مردى به نام«عبد الرّحمن»ازدواج كردم اتفاقا او هم مرا طلاق داد بدون آنكه در اين مدت عمل آميزشى بين من و او انجام گيرد،آيا مىتوانم به شوهر اوّلم بازگردم ؟ حضرت پاسخ منفى داده و فرمود:ازدواج با شوهر اوّلت در صورتى صحيح است كه با همسر جديدت آميزش كرده باشى و سپس آيۀ فوق نازل شد.(ج ١٢٢/٢.)
رجْع:(طارق١١/.)[**]
اين واژه از«رجوع»گرفته شده و به معنى«بازگشت»است و عرب به باران«رجع» مىگويد:به خاطر اين كه آبى كه از زمين و درياها بر مىخيزد،از طريق ابرها و باران بهسوى زمين بازمىگردد و يا اين كه در فواصل مختلف بارش باران تكرار مىشود.
به گودالهايى كه آب باران در آن جمع مىشود نيز«رجع»مىگويند،يا به خاطر جمع شدن آب باران در آن(و رد كردن آن به زمين و برگرداندن آن است)و يا به خاطر امواجى است كه بر
*)فَإِنْ طَلَّقَهٰا فَلاٰ تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتّٰى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهٰا فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَيْهِمٰا أَنْ يَتَرٰاجَعٰا...بقره٢٣٠/.
**)وَ السَّمٰاءِ ذٰاتِ الرَّجْعِ.«سوگند به آسمان پرباران !»طارق١١/.