شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٢٣ - حقيقت سحر چيست؟
١)به معنى خدعه و نيرنگ و شعبده و تردستى و به تعبير«قاموس اللغة»سحر يعنى خدعه كردن.
٢)«كلّ ما لطف و دقّ»:«آنچه عوامل آن نامرئى و مرموز باشد».
در مفردات راغب كه مخصوص واژههاى قرآن است به سه معنى اشاره شده:
١)خدعه و خيالات بدون حقيقت و واقعيت،همانند شعبده و تردستى.
٢)جلد شيطانها از راههاى خاصى و كمك گرفتن از آنان.
٣)معنى ديگرى است كه بعضى پنداشتهاند و آن اين كه ممكن است با وسايلى ماهيت و شكل اشخاص و موجودات را تغيير داد،مثلا انسان را بهوسيلۀ آن به صورت حيوانى در آورد، ولى اين نوع خيال و پندارى بيش نيست و واقعيت ندارد.
از بررسى حدود ٥١ مورد كلمۀ«سحر»و مشتقات آن در سورههاى قرآن از قبيل:طه، شعراء،يونس و اعراف و...راجع به سرگذشت پيامبران خدا:موسى،عيسى و پيامبر اسلام(ص) به اين نتيجه مىرسيم كه سحر از نظر قرآن به دو بخش تقسيم مىشود:
١)آنجا كه مقصود از آن فريفتن و تردستى و شعبده و چشمبندى است و حقيقى ندارد چنان كه مىخوانيم:
...فَإِذٰا حِبٰالُهُمْ وَ عِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهٰا تَسْعىٰ.«...ريسمانها و عصاهاى جادوگران زمان موسى براثر سحر،خيال مىشد كه حركت مىكنند»طه٦٦/.و در آيۀ ديگر آمده است:
...فَلَمّٰا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النّٰاسِ وَ اسْتَرْهَبُوهُمْ...«هنگامى كه ريسمانها را انداختند چشمهاى مردم را سحر كردند و آنها را مرعوب ساختند...»اعراف١١٦/.از اين آيات روشن مىشود كه سحر داراى حقيقى نيست كه بتوان در اشياء تصرفى كند و اثرى بگذارد،بلكه اين تردستى و چشمبندى ساحران است كه آنچنان جلوه مىدهد.
٢)از بعضى از آيات قرآن استفاده مىشود كه بعضى از انواع سحر به راستى اثر مىگذارد مانند آيۀ:
...فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمٰا مٰا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ زَوْجِهِ...«...آنها سحرهايى را فرامىگرفتند كه ميان مرد و همسرش جدايى بيفكنند...»بقره١٠٢/.ولى آيا تأثير سحر فقط جنبۀ روانى دارد و يا اين كه اثر جسمانى و خارجى هم ممكن است داشته باشد؟بعضى معتقدند اثر سحر تنها در جنبههاى روانى است.