به كسر دال،در اصل به معنى«جزا و پاداش»و نيز به معنى«اطاعت و پيروى از فرمان» آمده است و در اصطلاح مذهبى عبارت از«مجموعۀ عقايد و قوانين و آدابى است كه انسان در سايۀ آنها مى‌تواند به سعادت و خوشبختى دوجهان برسد و از نظر فردى و اجتماعى،اخلاقى و تربيتى،در مسير صحيح گام بر دارد».

بنابراين معنى آيۀ مورد بحث:إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُاين است كه آيين حقيقى در پيشگاه خدا همان تسليم در برابر فرمان او،و حقيقت است،در واقع روح دين در همۀ زمانها،چيزى جز تسليم در برابر حقيقت نبوده است،منتها از آنجا كه آيين پيامبر اكرم(ص)عالى‌ترين نمونۀ آن بوده،نام«اسلام»براى آن انتخاب شده است.

واژۀ«دين»در آيۀ:وَ إِنَّ الدِّينَ لَوٰاقِعٌ.[**]به معنى«جزا»است،همان‌طور كه در جملۀ:مٰالِكِ يَوْمِ الدِّينِ.آمده است و اصولاً از نامهاى قيامت«يَوْمِ الدِّينِ»(روز جزا)است و از آن روشن مى‌شود كه منظور از وعده‌هاى واقع شدنى در اين جا وعده‌هاى مربوط به قيامت و حساب و پاداش و كيفر و دوزخ و ساير امور مربوط به معاد است.

در اولين آيۀ سورۀ ماعون مى‌خوانيم:

أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ«آيا كسى كه روز جزا را پيوسته انكار مى‌كند مشاهده كردى؟».

منظور از«دين»در اين جا«جزا»يا«روز جزا»است و انكار روز جزا و دادگاه بزرگ آن، بازتاب وسيعى در اعمال انسان دارد كه در اين سوره به پنج قسمت از آن اشاره شده است از جمله«راندن يتيمان با خشونت»و«عدم تشويق ديگران به اطعام افراد مسكين»است.

بعضى نيز احتمال داده‌اند كه منظور از«دين»در اين جا قرآن يا تمام آيين اسلام است، ولى معنى اول مناسبتر به نظر مى‌رسد و نظير آن در سوره انفطار آيۀ ٩:كَلاّٰ بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ،و سورۀ تين آيه ٧:فَمٰا يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ،نيز آمده است كه به قرينه آيات ديگر آن سوره‌ها منظور از دين روز جزاست.(ج ٣٤٩/٢،ج ٣٠٩/٢٢،ج ٣٥٨/٢٧.)

دين قَيِّم:(روم٤٣/.)[***]

به معنى«آيين پابرجا ،مستقيم و ثابت»است:فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ...«روى خود را به

[*]إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ...«دين در نزد خدا اسلام(و تسليم در برابر حق)است...»آل عمران١٩/.

[**] «و بدون شك جزاى اعمال واقع شدنى است»ذاريات٦/.

[***]فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ...روم٤٣/.