شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٥ - اَضغان (محمّد٢٩/ )
ضغث
ضغث:(ص٤٤/.)[*]
بر وزن«حرص»به معنى دستهاى از چوبهاى نازك ساقۀ گندم و جو و يا رشتههاى خوشۀ خرماست و به معنى بسته هيزم يا گياه خشكيده و مانند آن آمده است و«اضغاث»جمع«ضغث» است.
«أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ»كه در آيۀ ٥ سورۀ انبياء آمده[**]به معناى«خوابهاى آشفته و پراكنده» است،زيرا همانطور كه در بالا گفتيم«ضغث»به معنى بستۀ هيزم يا گياه خشكيده و امثال آن است و«احلام»جمع«حلم»(بر وزن عنق)به معنى«رؤيا و خواب»است[***](رجوع شود به مادّۀ«حلم »)و از آنجا كه براى جمعآورى يك بسته هيزم و مانند آن يكمشت اشياء پراكنده را روى هم مىگذارند ازاينجهت خوابهاى آشفته و مختلط را به آن تعبير كردهاند.(ج ٤٢٣/٩، ج ٣٥٦/١٣،ج ٢٩٩/١٩.)
ضغن
اَضغان:(محمّد٢٩/.)[****]
جمع«ضغن»به كسر و به فتح اول،به معنى«كينۀ سخت و شديد»است.«راغب»در مفردات مىگويد«ناقه»هم به اين واژه تشبيه شده است و گفتهاند«ذات ضغن»به معنى « كينهدار»است.
[*]وَ خُذْ بِيَدِكَ ضِغْثاً فَاضْرِبْ بِهِ وَ لاٰ تَحْنَثْ...«(و به ايوب گفتيم)بستهاى از ساقههاى گندم(يا مانند آن)را برگير و به او(همسرت)بزن و سوگند خود را مشكن...»ص٤٤/.
[**]بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ...«آنها گفتند(آنچه محمّد ص آورده،وحى نيست)بلكه خوابهاى آشفته است...»انبياء٥/.
[***] حلم علاوه بر معناى«خواب ديدن»كنايه از زمان بلوغ و حدّ بلوغ عقل نيز هست(نور٥٩/.)و به همين مناسب،«احلام»كه جمع«حلم»است،جمع«حلم»به معناى«عقل»نيز مىباشد(طور٣٢/.)كه از آن تعبير به«حوصله»شدهاست،زيرا حوصله عبارت از نگاهدارى نفس در برابر هيجان غضب،و سكوت در برابر كردار يا گفتار ناهنجار است كه اين خودنشأت گرفته از قدرت و استقامت فكر و عقل است.
[****]أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللّٰهُ أَضْغٰانَهُمْ.محمّد٢٩/.