شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٥٧ - صابئان كيانند؟(بقره٦٢/ )
«طهمورس»آورده است.
دربارۀ عقايد صابئان گفته شده،ازدواج با غير همكيش خود را حرام مىدانند و حتى الامكان به رهبانيت و ترك معاشرت بانوان دستور مؤكد دارند و بسيارى از آنها براثر آميزش فراوان با مسلمانان تغيير آيين مىدهند.
بعضى آنها را از پيروان«يحيى بن زكريا»مىدانند و هم اكنون قريب پنج هزار نفر از پيروان اين آيين در خوزستان(كنار رود كارون و در اهواز،خرمشهر،آبادان)به سر مىبرند.
آيين خود را به حضرت يحيى بن زكريا كه مسيحيان او را يحياى تعميددهنده يا«يوحناى معمد»مىخوانند منسوب كردهاند.
ولى نويسنده كتاب«بلوغ الارب»مىگويد:«صابئين»يكى از ملتهاى بزرگ هستند و اختلاف نظر دربارۀ آنان به نسبت معرفت افراد از آيين آنهاست.
و همانطور كه از آيۀ ٦٢ بقره بر مىآيد اين جمعيت به دو گروه مؤمن و كافر تقسيم مىشوند،اينان همانند قوم ابراهيم خليلاند كه ابراهيم مأمور دعوت آنان بود،آنها در«حران» سرزمين صابئان زندگى مىكردند و بر دو قسم بودند:
صابئان حنيف و صابئان مشرك.
مشركان آنها به ستارگان و خورشيد و قمر و...احترام مىگذاشتند و گروهى از آنان نماز مىخواندند و روزه مىگرفتند و حج را به جا مىآوردند.عدهاى از پيروان اين مذهب از بزرگان دولت بغداد بودند كه«هلال بن محسن»صابئى از آن جمله است.
اينان را به اين جهت«صابئين»گفتند كه از تقيد به انجام تمام دستورهاى يك دين سرپيچيدند،بنابراين آنها با تمام اديان از يك نظر موافق و از نظر ديگر مخالف هستند.
صابئان حنيف با اسلام،و مشركان آنها با بتپرستان هماهنگ و همراه شدند و بين اين دو گروه،مناظرات و بحثهاى فراوان ردوبدل مىشد.[١].
به هر حال آنها جمعيت بسيار كمى هستند كه در حال انقراضاند و در تعيين پيامبرى كه آنها خود را وابسته به او معرفى مىكنند اختلاف است و از پيامبرشان در قرآن نامى برده نشده است.(ج ٢٢٨/١ تا ٢٩١،ج ٢٦/٥،ج ٤٦/١٤.)
[١]اقتباس از بلوغ الارب،جزء ٢،صفحه ٢٢٢ و ٢٢٨.