شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٩٦ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
ر ق و
تَراقى:(قيامت٢٦/.)[*]
جمع«ترقوه»به معنى استخوانهايى است كه گرداگرد گلو را گرفته است به عبارت ديگر، استخوانهاى اطراف گردن است كه از طرف راست و چپ،گردن را در ميان گرفتهاند.
آيۀ مورد بحث دربارۀ لحظۀ دردناك مرگ است كه دريچهاى است بهسوى جهان ديگر، آنجا كه مىفرمايد:
«چنين نيست،او هرگز ايمان نمىآورد تا زمانى كه جان به گلوگاهش برسد»(كَلاّٰ إِذٰا بَلَغَتِ التَّرٰاقِيَ)آن روز است كه چشم آن فرد برزخى باز مىشود،حجابها كنار مىرود،نشانههاى عذاب و كيفر را مىبيند و به اعمال خود واقف مىشود و در آن لحظه ايمان مىآورد،ولى ايمانى كه هرگز مفيد به حال او نخواهد بود.
اين تعبير(رسيدن جان به گلوگاه)كنايه از آخرين لحظات عمر است،زيرا هنگامى كه روح از بدن بيرون مىرود،اعضايى كه فاصلۀ بيشترى از قلب دارند(مانند دست و پاها)زودتر از كار مىافتند،گويى روح تدريجا خود را از بدن برمىچيند تا به گلوگاه برسد.(ج ٣٠٨/٢٥.)
ر ق ى
تَرقى:(اسراء٩٣/.)[**]
از مادّۀ«رقى»(بر وزن نهى)به معنى«بالا رفتن»است،آيۀ مورد بحث اشاره به بهانهجوييهاى كفار در برابر دعوت حيات آفرين پيامبر(ص)دارد،آنها درخواستهاى نامعقولى از پيامبر مىكردند ششمين و آخرين درخواست آنها اين بود كه گفتند:
«يا به آسمان بالا روى(أَوْ تَرْقىٰ فِي السَّمٰاءِ)ولى هرگز تنها به آسمان بالا رفتنت ايمان نخواهيم آورد مگر اين كه نامهاى همراه خود براى ما بياورى كه آن را بخوانيم...»اسراء٩٣/.
در پايان اين آيه مىخوانيم كه خداوند به پيامبرش دستور مىدهد كه در برابر اين پيشنهادهاى ضدونقيض و بىپايه و گاهى مضحك«بگو پاك و منزه است پروردگار من از اين
*)كَلاّٰ إِذٰا بَلَغَتِ التَّرٰاقِيَ.قيامت٢٦/.
**)...أَوْ تَرْقىٰ فِي السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتّٰى تُنَزِّلَ عَلَيْنٰا كِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّي...اسراء٩٣/.