شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١١١ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
ر
ر أ س
رُءُوس:(صافات٦٥/.)[*]
جمع«رأس»به معنى«سر يا كلّه»است.آيۀ مورد بحث گوشهاى از عذابهاى جانكاه دوزخيان را مجسم مىسازد و آن وجود درخت زقّوم است كه از قعر جهنّم مىرويد و«شكوفۀ آن مانند كلههاى شياطين است»(طَلْعُهٰا كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّيٰاطِينِ)صافات٦٥/.
در اين جا اين سؤال پيش مىآيد و آن اين كه مگر مردم كلههاى شياطين را ديده بودند كه قرآن شكوفههاى«زقّوم»را به آن تشبيه مىكند؟ مفسران در اين جا پاسخهاى متعددى ذكر كردهاند:
بعضى گفتهاند:يكى از معانى شيطان،يك نوع مار بدمنظر است كه شكوفه زقوم به آن تشبيه شده است.
و بعضى گفتهاند يك نوع گياه بد چهره است چنان كه در كتاب«منتهى الارب»آمده است:
«رأس الشيطان»يا«رءوس الشيطان»گياهى است.
ولى آنچه صحيحتر به نظر مىرسد اين است كه اين تشبيه براى بيان نهايت زشتى و چهرۀ تنفرآميز آن است،زيرا انسان از چيزى كه متنفر باشد در ذهن خود براى آن قيافهاى زشت و وحشتناك ترسيم مىكند،و به هرچه علاقهمند است براى آن قيافهاى زيبا و دوستداشتنى.
لذا در عكسهايى كه مردم براى فرشتگان مىكشند زيباترين چهرهها را ترسيم مىكنند و به عكس براى شياطين و ديوان بدترين چهرهها را،در حالى كه نه فرشته را ديدهاند و نه ديو را.
در تعبيرات روزمره بسيار ديده مىشود كه مىگويند:«فلان كس مانند عفريت است،يا
*)طَلْعُهٰا كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّيٰاطِينِ.صافات٦٥/.