شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٠٨ - ذو القرنين (كهف٨٣/ )
ذ و ق
ذاقَت:(طلاق٩/.)[*]
در اصل از مادّۀ«ذوق»به معنى«چشيدن»است و كاربرد آن در قرآن بيشتر در مورد عذاب است و گاهى دربارۀ رحمت نيز بهكاررفتهاست .[**]در مورد چشيدن عذاب مانند آيۀ ٢٠ سورۀ سجده كه مىفرمايد:...ذُوقُوا عَذٰابَ النّٰارِ«بچشيد عذاب آتش را»و يا در آيۀ ٤٩ سورۀ دخان مىخوانيم:
ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ.«(به او گفته مىشود)بچش كه(به پندار خود)بسيار قدرتمند و محترم بودى!» همچنين در آيۀ ٥٧ سورۀ عنكبوت به واژۀ«ذائقة»بر مىخوريم كه در آن آمده است:
كُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَيْنٰا تُرْجَعُونَ.«هر انسانى مرگ را مىچشد،سپس بهسوى ما بازمىگرديد ».
از آنجا كه يكى از عذرهاى كسانى كه در بلاد شرك مىماندند و حاضر به هجرت نبودند اين بود كه ما مىترسيم از ديار خود بيرون برويم خطر مرگ بهوسيلۀ دشمنان،يا گرسنگى،يا عوامل ديگر ما را تهديد كند بعلاوه به فراق بستگان و خويشاوندان و فرزندان و شهر و ديار خود مبتلا شويم،قرآن در اين آيه به عنوان يك پاسخ جامع به آنها مىگويد:
«سرانجام همه انسانها مىميرند و هركسى مرگ را مىچشد،سپس بهسوى ما بازمىگرديد »(ج ٣٢٩/١٦،ج ٢٠٥/٢١،ج ٢٥٥/٢٤.)
ذ ى ع
اَذٰاعُوا:(نساء٨٣/.)[***]
از باب افعال به معنى«آشكار كردن و شايع ساختن»است و در اصل از مادّۀ«ذيع»به فتح
*)فَذٰاقَتْ وَبٰالَ أَمْرِهٰا وَ كٰانَ عٰاقِبَةُ أَمْرِهٰا خُسْراً.«آنها وبال كار خود را چشيدند و عاقبت كارشان خسران بود»طلاق٩/.
**) مانند آيۀ ٥٠ سورۀ فصلت كه مىگويد:وَ لَئِنْ أَذَقْنٰاهُ رَحْمَةً مِنّٰا مِنْ بَعْدِ ضَرّٰاءَ...«و هرگاه انسان را رحمتى از سوىخود بعد از ناراحتى بچشانيم...».
***)وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ...نساء٨٣/.