وسيله‌اى كه در فاصله‌هاى مختلف زمانى،خدا و رستاخيز و دعوت پيامبران و هدف آفرينش را به ياد او آورد و از غرق شدن در گرداب غفلت و بى‌خبرى حفظ كند،نماز اين وظيفۀ مهمّ را برعهده دارد.

ولى بايد دانست كه معنى نماز خواندن در اوقات معين[*]اين نيست كه در ساير حالات انسان از خدا غافل بماند،بلكه نماز يك دستور انضباطى است كه روح توجه به پروردگار را در انسان زنده مى‌كند و مى‌تواند در فواصل نماز خدا را به خاطر داشته باشد.

طبيعت نماز از آنجا كه انسان را به ياد نيرومندترين عامل بازدارنده ،يعنى اعتقاد به مبدأ و معاد مى‌اندازد داراى اثر بازدارندگى از«فحشاء و منكر»است[**].

تكبير و ذكر نعمتهاى الهى در نماز،ستايش و سپاس به رحمانيت و رحيميت او،يارى جستن از او،ركوع و سجود و شهادت به يگانگى او و رسالت پيامبرش(ص)،همۀ اين امور موجى از معنويت در وجود نمازگزار ايجاد مى‌كند كه همچون سدى نيرومند در برابر گناه محسوب مى‌شود.

اين عمل چند بار در شبانه روز(صبح،در وسط روز،حتى در پايان روز و آغاز شب) تكرار مى‌شود،منتها هر نمازى به همان اندازه كه از شرايط كمال و روح عبادت برخوردار است نهى از فحشاء و منكر مى‌كند،گاه نهى كلّى و جامع و گاه نهى جزئى و محدود.

ممكن نيست كسى نماز بخواند و هيچ‌گونه اثرى در او نبخشد هرچند نمازش صورى باشد و هرچند آلودۀ گناه باشد،البته اين گونه نماز تأثيرش كم است،ولى اگر اين گونه افراد همان نماز را نمى‌خواندند از اين هم آلوده‌تر بودند.

بعضى گفته‌اند:نماز انسان را از فحشاء و منكر بازمى‌دارد مادام‌كه مشغول نماز است!بايد گفت كه اين مزيّتى براى نماز نيست،بسيارى از اعمال چنين است.

بعضى ديگر گفته‌اند اعمال و اذكار نماز به منزلۀ جمله‌هايى است كه هريك انسان را از فحشاء و منكر نهى مى‌كند،امّا آنها از اين حقيقت غافل شده‌اند كه نهى در اين جا فقط«نهى تشريعى»نيست،بلكه«نهى تكوينى»است،ظاهر اين است كه نماز اثر بازدارنده دارد،البته مانعى ندارد كه بگوييم نماز هم نهى تكوينى از فحشاء و منكر مى‌كند و هم نهى تشريعى.

احاديثى در اين زمينه از پيامبر اكرم(ص)و امامان معصوم(ع)رسيده است كه در ذيل،به

*)دربارۀ تعيين اوقات نماز رجوع فرماييد به تفسير نمونه،ج ١٠٥/٤ ذيل آيه ١٠٣ سورۀ نساء و ج ٣٣٨/١٣ ذيل آيۀ١٣٠ سورۀ طه.

[**]...وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ إِنَّ الصَّلاٰةَ تَنْهىٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْكَرِ...«...و نماز را بر پا دار كه نماز(انسان را)از زشتيها و منكراتبازمى‌دارد ...»عنكبوت٤٥/.