شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٩٦ - مَذْمُوم (اسراء١٨/ )
در پناه اسلام بوده و با مسلمانان پيمان و عهد بسته باشد.[**]
آيۀ مورد بحث دربارۀ مشركان متجاوز و پيمانشكن است،مىفرمايد:
«اين مشركان(نه تنها دربارۀ شما)دربارۀ هيچ فرد با ايمانى رعايت خويشاوندى و پيمان را نمىكنند...»لاٰ يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً)توبه١٠/.
(واژۀ«الّ»در آيۀ مذكور به معنى خويشاوندى است و بعضى آن را به معنى«عهد و پيمان» دانستهاند،راغب در كتاب مفردات ريشۀ اين كلمه را از«الليل»به معنى درخشندگى مىداند،چه اين كه پيمانهاى محكم و خويشاونديهاى نزديك داراى درخشندگى خاصى هستند).
به هر حال مضمون آيۀ فوق اين است كه مشركان اگر دستشان برسد دربارۀ هيچ فرد با ايمانى كمترين ملاحظۀ خويشاوندى و عهد و پيمان را نخواهند كرد،چرا كه اينها اصولاً مردمى تجاوزكار و در واقع دشمن ايمان و حقند.(ج ٢٩٩/٧.)
مَذْمُوم:(اسراء١٨/.)[***]
از مادّۀ«ذمّ»اسم مفعول و به معنى«نكوهيده و سرزنش شده»است آيۀ مورد بحث خطوط زندگى طالبان دنيا و آخرت را ترسيم كرده است و مىگويد:
«آنكس كه(تنها)زندگى زودگذر(دنياى مادى)را مىطلبد آن مقدار از آن را كه بخواهيم و به هركس اراده كنيم مىدهيم،سپس دوزخ را براى او قرار خواهيم داد كه در آتش سوزانش مىسوزد در حالى كه مورد سرزنش و دورى از رحمت خداست»(يَصْلاٰهٰا مَذْمُوماً مَدْحُوراً)اسراء١٨/.
به طورى كه در آيۀ مورد بحث مشاهده مىشود بعد از واژۀ«مذموم»واژه«مدحور»آمده است كه اولى به معنى«مورد سرزنش و نكوهش قرار گرفتن»است و واژۀ دوم به معنى«دور ماندن از رحمت خدا»است.
در حقيقت آتش دوزخ كيفر جسمانى است و«مذموم و مدحور بودن»كيفر روحانى خواهد بود،چرا كه معاد هم جسمانى است و هم روحانى،و كيفر و پاداش آن نيز در هر دو جنبه است.
(ج ٦٤/١٢.)
[**]قاموس قرآن،ماده«ذمّ».
[***]...ثُمَّ جَعَلْنٰا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاٰهٰا مَذْمُوماً مَدْحُوراً.اسراء١٨/.