شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٦ - دولة (حشر٧/ )
دول
نُداوِلُهٰا:(آل عمران١٤٠/.)[*]
داول،مُداولةً.از«مُداولة»به معنى اين است كه چيزى را در ميان عدهاى يكى بعد از ديگرى گردش دهند(گردانيدن)،آيۀ مورد بحث مىگويد:
«...و ما اين روزها(ى پيروزى و شكست)را در ميان مردم مىگردانيم(كه اين خاصيت زندگى جهان است)».
در اين قسمت اشاره به يكى از سنن الهى شده است كه در زندگى بشر حوادث تلخ و شيرينى رخ مىدهد كه هيچكدام پايدار نيست،شكستها،پيروزيها،قدرتها،عظمتها و ناتوانيها همه در حال دگرگونى هستند بنابراين نبايد شكست در يك ميدان و آثار آن را پايدار فرض كرد،بلكه بايد با بررسى عوامل و انگيزههاى شكست از سنت تحول استفاده كرد و آن را به پيروزى مبدل ساخت.دنيا فراز و نشيب دارد و زندگى در حال دگرگونى است و«خداوند اين ايام را در ميان مردم به طور مداوم گردش مىدهد»تا سنت تكامل از لابلاى اين حوادث آشكار شود[١].
(ج ١٠٨/٣ و ١٠٩.)
دولة:(حشر٧/.)[**]
به فتح دال و به ضم دال،به يك معنى است(دست به دست گشتن)هرچند بعضى ميان اين دو فرق گذاشتهاند،اولى را مخصوص اموال و دومى را مربوط به جنگ و مقام دانستهاند و يا اولى را اسم مصدر و دومى را مصدر شمردهاند و به هر حال با واژۀ«تداول»كه به معنى«دست به دست كردن»است ريشۀ مشترك دارد.
آيه مورد بحث دربارۀ حكم غنايمى است كه بدون جنگ به دست مىآيد،مىفرمايد:
«آنچه را خداوند از اهل اين آباديها به رسولش بازگرداند از آن خدا،و رسول و خويشاوندان او و يتيمان و مستمندان و درراهماندگان است تا(اين اموال عظيم)دست به دست
[*]...وَ تِلْكَ الْأَيّٰامُ نُدٰاوِلُهٰا بَيْنَ النّٰاسِ...آل عمران١٤٠/.
[١] «ايام»جمع«يوم»به معنى روز است و گاهى به دورانهاى پيروزى ملتها نيز ايّام گفته مىشود.
[**]...كَيْ لاٰ يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيٰاءِ مِنْكُمْ...حشر٧/.