شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥٦ - ضَحِكَتْ (هود٧١/ )
اطلاع از نزديك شدن مجازات آنها مايۀ خوشحالى و سرور او گشت.
اين احتمال نيز هست كه اين خنده از روى تعجب و يا حتى وحشت بوده باشد،چرا كه خنده تنها مخصوص به حوادث سرورانگيز نيست،بلكه گاه مىشود كه انسان از شدت وحشت و ناراحتى خنده مىكند و در ميان عرب ضرب المثل معروفى است:شرّ الشّدائد ما يضحك.«بدترين شدائد آن است كه انسان را به خنده آورد».
و يا خنده به خاطر اين بود كه چرا مهمانهاى تازهوارد با اين كه وسيلۀ پذيرايى آماده شده دست بهسوى طعام نمىبرند اين احتمال را نيز دادهاند كه خندۀ او از جهت خوشحالى به خاطر بشارت بر فرزند بوده باشد،هرچند ظاهر آيه اين تفسير را نفى مىكند،زيرا بشارت به اسحاق بعد از اين خنده به او داده شد مگر اين كه گفته شود نخست به ابراهيم بشارت دادند كه صاحب فرزندى خواهد شد و ساره اين احتمال را داد كه او چنين فرزندى را براى ابراهيم خواهد آورد ولى تعجب كرد كه مگر ممكن است پيرزنى در اين سن و سال براى شوهر پيرش فرزند بياورد،لذا با تعجب از آنها سؤال كرد و آنها صريحا به او گفتند كه آرى اين فرزند از تو خواهد شد،دقت در آيات سورۀ ذاريات اين معنى را تأييد مىكند.
قابل توجه اين كه بعضى از مفسران اصرار دارند كه«ضحكت»در اين جا از مادّۀ«ضحك» (بر وزن درك)گرفته شده و به معنى«عادت زنانه»است و گفتهاند درست در همين لحظه بود كه ساره در آن سن زياد و بعد از رسيدن به حدّ يأس،بار ديگر عادت ماهيانه را كه نشانۀ امكان تولد فرزند بود پيدا كرد و لذا وقتى او را بشارت به تولد اسحاق دادند كاملا توانست اين مسئله را باور كند،آنها به اين استدلال كردهاند كه در لغت عرب اين جمله گفته مىشود:ضحكت الارانب،يعنى «خرگوشها عادت شدند!» ولى اين احتمال از جهات مختلفى بعيد است،زيرا اولا شنيده نشده است كه اين مادّه در مورد انسان در لغت عرب به كار رفته باشد و لذا راغب در كتاب مفردات هنگامى كه اين معنى را ذكر مىكند،صريحا مىگويد كه اين تفسير جملۀ«فضحكت»نيست آنگونه كه بعضى از مفسران پنداشتهاند،بلكه معنى جمله همان معنى خنديدن است ولى مقارن حالت خنده عادت ماهيانه نيز به او دست داد و اين دو با هم اشتباه شده است.
ثانيا اگر اين جمله به معنى پيدا شدن آن حالت زنانه بوده باشد نبايد ساره بعد از آن بشارت به اسحاق تعجب كند چرا كه با وجود اين حالت،فرزند آوردن عجيب نيست،در حالى كه از