شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٥٤ - ضبح (عاديات١/ )
گوش مىرسد،آيه مىگويد:
«سوگند به اسبان دوندهاى كه نفس زنان( بهسوى ميدان جهاد)پيش رفتند»(وَ الْعٰادِيٰاتِ ضَبْحاً)در تفسير اين آيه دو نظر وجود دارد:
نخست اين كه منظور سوگند به اسبهايى است كه با سرعت بهسوى ميدان جهاد پيش مىروند و از آنجا كه جهاد امر مقدسى است اين حيوانات نيز در اين مسير مقدس آنچنان ارزش پيدا مىكنند كه شايسته است سوگند به آنها ياد شود.
تفسير ديگر سوگند به شترانى است كه در فريضه بزرگ حج در ميان مواقف و اماكن مقدس بسرعت حركت مىكنند و به همين دليل داراى قداستى هستند شايستۀ سوگند.
در حديثى آمده است كه ابن عباس مىگويد:«در حجر اسماعيل در كنار خانۀ كعبه بودم، مردى آمد دربارۀ«وَ الْعٰادِيٰاتِ ضَبْحاً»از من سؤال كرد،من گفتم:منظور اسبانى است كه در راه جهاد حمله مىكنند و شبانگاه به محل استراحت بازمىگردند و سربازانى كه آتش روشن مىكنند و براى خود غذا درست مىكنند».
آن مرد از من دور شد و به سراغ على بن ابى طالب(ع)رفت در حالى كه در كنار زمزم بود و از همين آيه از آن حضرت سؤال كرد.فرمود:آيا از كسى قبل از من اين آيه را پرسيدهاى عرض كرد آرى،از ابن عباس پرسيدهام او گفت منظور اسبانى است كه در راه جهاد حمله مىكنند فرمود:برو و او را صدا كن نزد من بيايد.
هنگامى كه خدمت حضرت على(ع)آمدم فرمود:چرا مردم را به چيزى كه نمىدانى فتوا مىدهى؟اوّلين غزوه در اسلام بدر بود و با ما جز دو اسب نبود:اسبى از«زبير»و اسبى از «مقداد»چگونه«عاديات»به معنى«اسبان»است؟!نه،مقصود شترانى است كه از عرفات به مشعر و از مشعر به منى مىروند.
ابن عباس مىگويد اين را كه شنيدم از نظر خود بازگشتم و نظر امير مؤمنان على(ع)را پذيرفتم[١].اين احتمال نيز وجود دارد كه«عاديات»داراى معنى وسيعى است كه هم اسبان مجاهدان را شامل مىشود و هم شتران حاجيان را،و منظور از روايت فوق اين است كه نبايد معنى آن را محدود به اسبان كرد چرا كه اين معنى همه جا صادق نيست،مصداق واضحترش شتران حجاج است،اين تفسير از جهاتى مناسبتر به نظر مىرسد.(ج ٢٤١/٢٧ تا ٢٤٣.)
[١]مجمع البيان،ج ٥٢٩/١٠،اين روايت را قرطبى نيز در تفسيرش آورده است،ج ٧٢٤٥/١٠.