شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٢٢ - اصلاح ذات البين (انفال١/ )
اصلاح ذات البين:(انفال١/.)[*]
به معنى ايجاد تفاهم و زدودن كدورتها و دشمنيها و تبديل آنها به صميميت و دوستى است كه يكى از مهمترين برنامههاى اسلامى به شمار مىآيد.
«ذات»به معنى«خلقت و بنيه و اساس چيزى»است،و«بين»به معنى«حالت ارتباطى و پيوند ميان دو شخص يا دو چيز»است،بنابراين«اصلاح ذات البين»به معنى اصلاح اساس ارتباطات و تقويت و تحكيم پيوندها و از ميان بردن عوامل و اسباب تفرقه و نفاق است(صلح افكندن).
در تعليمات اسلامى به اندازهاى به اين موضوع اهميت داده شده كه به عنوان يكى از برترين عبادات معرفى شده است،امير مؤمنان على(ع)در آخرين وصايايش به هنگامى كه در بستر شهادت بود به فرزندانش فرمود.
انّى سمعت جدّكما رسول اللّه(ص)يقول:اصلاح ذات البين افضل من عامّة الصّلاة و الصّيام.
«من از جدّ شما،پيامبر(ص)شنيدم كه مىفرمود اصلاح رابطۀ ميان مردم از انواع نماز و روزه برتر است»[١]در يكى از روايات مىخوانيم كه مفضّل(يكى از ياران امام صادق(ع)روزى دو نفر از شيعيان را ديد كه در مورد ارث با هم نزاع دارند،آنها را به منزل خود دعوت كرد و چهارصد درهم كه مورد اختلاف آنها بود به آنها پرداخت و غائله را ختم كرد،سپس به آنها گفت:بدانيد كه اين از مال من نبود،امام صادق(ع)به من دستور داده است:«هنگامى كه ميان دو نفر از پيروان ما مشاجرهاى ببينى(كه مربوط به امور مالى است)از مال من غرامت بپرداز(و آنها را با هم صلح ده)»لذا با استفاده از سرمايۀ امام،اقدام به صلح و مصالحه كردم[٢].
بنابراين اگر مشاجرهها و اختلافات كوچك اصلاح نشود،ريشۀ عداوت و دشمنى تدريجا در دلها نفوذ مىكند و يك ملت متحد را به جمعى پراكنده مبدل مىسازد،به همين دليل بعضى از مراحل اصلاح ذات البين شرعا واجب و حتى استفاده از امكانات بيت المال براى تحقق
[*]...فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَيْنِكُمْ وَ أَطِيعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ.«...پس،از(مخالفت فرمان)خدابپرهيزيد و ميان برادرانى را كه با هم ستيزه دارند آشتى دهيد(اصلاح كنيد)و اطاعت خدا و پيامبرش را كنيد اگر ايمان داريد»انفال١/.
١) نهج البلاغه،نامه ٤٧.
٢) اصول كافى،باب اصلاح ذات البين.