شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٨٤ - صَدَفَ (انعام١٥٧/ )
صَدْع:(طارق١٢/.)[*]
چنان كه در پيش اشاره كرديم به معنى شكاف در اجسام صلب و سخت است و در آيۀ مورد بحث،اشاره به شكافتن زمينهاى خشك و سخت،بعد از نزول باران و رشد و نمو گياهان است و به تدريج به معنى هرگونه پراكندگى و تفرق بهكاررفتهاست .
آيه مىفرمايد:«و سوگند به زمين پرشكاف (كه شكافته مىشود و گياهان از آن سر بر مىآورند)» به اين ترتيب،همان گونه كه در آيۀ ٥ سورۀ حج،به هنگام استدلال بر مسئله معاد،هم استدلال به مسئله آفرينش انسان از نطفه و تطورات جنين مىكند و هم استدلال به زنده شدن زمينهاى مرده براثر نزول باران،در اين سوره(سورۀ طارق)نيز روى هر دو مسئله تكيه شده است.(ج ٣٧٣/٢٦.)
ص د ف
صَدَفَ:(انعام١٥٧/.)[**]
از مادّۀ«صدف»(بر وزن حذف)به معنى اعراض كردن شديد و بدون تفكر از چيزى است،آيه مىفرمايد:
«...پس چه كسى ستمكارتر از آنها كه آيات خدا را تكذيب كردند و از آن روى گردانيدند...»(وَ صَدَفَ عَنْهٰا)آيۀ فوق اشاره به اين است كه منكران نه تنها از آيات خدا روى گردانيدند،بلكه با شدت از آن فاصله گرفتند،بدون اين كه دربارۀ آن كمترين فكر و انديشهاى به كار برند.گاهى اين واژه به معنى«جلوگيرى كردن و ممانعت ديگران»نيز آمده است.
واژۀ«صدف»(بر وزن هدف)در اصل به معنى«جانب و ناحيه»است و چون به هنگام روى گردانيدن و اعراض،انسان متوجه جانب و ناحيۀ ديگرى مىشود اين كلمه در معنى «اعراض» بهكاررفتهاست .
[*]وَ الْأَرْضِ ذٰاتِ الصَّدْعِطارق١٢/.
[**]...فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيٰاتِ اللّٰهِ وَ صَدَفَ عَنْهٰا...انعام١٥٧/.