جمع«صحيفه»به معنى اوراقى است كه چيزى برآن مى‌نويسند و چون اصل مادّۀ «صحف»و«صحيفه»به معنى چيز گسترده(و گشاده و باز)مانند صورت است[**]،سپس به نامه و كتاب و نيز به الواح و كاغذهايى كه روى آن مطالبى مى‌نويسند اطلاق شده است و اين كه گفته شده منظور از آن«لوح محفوظ»است،مناسب به نظر نمى‌رسد،زيرا«صحف»به صورت صيغۀ جمع در مورد«لوح محفوظ»به كار نرفته است.

آيۀ مورد بحث دربارۀ گشوده شدن نامه‌هاى اعمال در قيامت است،گشوده شدن نامه‌هاى اعمال هم در برابر چشم صاحبان آنهاست،تا بخوانند و خودشان به حساب خود برسند و هم در برابر چشم ديگران است كه خود تشويقى است براى نيكوكاران و مجازات و رنجى است براى بدكاران.

در آيات ٣٦ و ٣٧ سورۀ نجم به صحف ابراهيم و موسى اشاره شده است،منظور از «صحف موسى»همان تورات است و«صحف ابراهيم»نيز اشاره به كتاب آسمانى اوست.

مرحوم«طبرسى»در«مجمع البيان»در تفسير سورۀ اعلى حديثى از پيغمبر گرامى اسلام(ص)نقل كرده كه خلاصۀ آن چنين است:

«ابو ذر سؤال مى‌كند:پيامبران الهى چند نفر بودند؟ مى‌فرمايد، يك‌صد و بيست و چهار هزار نفر.

باز سؤال مى‌كند:رسولان آنها چند نفر بودند؟ مى‌فرمايد:سيصد و سيزده نفر و بقيه نبى بودند(رسول كسى است كه مأمور ابلاغ و انذار است در حالى كه مفهوم نبى اعم است)[***].

باز سؤال مى‌كند:آدم پيامبر بود؟فرمود آرى،خداوند با او سخن گفت و او را با دست قدرت خود آفريد.

سؤال مى‌كند:خداوند چند كتاب نازل فرموده است؟مى‌فرمايد: يك‌صد و چهار كتاب:ده صحيفه بر آدم،پنجاه صحيفه به شيث،سى صحيفه بر ادريس،ده صحيفه بر ابراهيم(كه مجموعا يك‌صد صحيفه مى‌شود)و تورات و انجيل و زبور و قرآن»[١].(ج ٥٥٥/٢٢-٥٥٦،

[*]وَ إِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ؛«و در آن هنگام كه نامه‌هاى اعمال گشوده شود»تكوير١٠/.

[**] به همين مناسبت به روى گشاده«صحيفة الوجه»مى‌گويند.

[***] در تعريف و معناى«رسول»و«نبى»و فرق بين آن دو،در مادّۀ« رس‌ل»شرح مبسوطى نوشته شده است.

[١] مجمع البيان،ج ٤٧٦/١٠-اين حديث را روح البيان در جلد ٩ صفحۀ ٢٤٦ آورده است.