شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٦٤ - صبّار و شَكُور (ابراهيم٥/،شورى٣٣/ )
پيمانۀ صبرشان لبريز نمىشود و سخنى كه نشانۀ ناسپاسى و كفران و بىتابى باشد بر زبان نمىآورند،اينان صبرشان«صبر زيبا»و«صبر جميل»است.[*](ج ٣٥١/٩،ج ١٧/٢٥.)
صبر و تقوا:(آل عمران١٨٦/.)[**]
اين دو واژه بيانگر وظيفهاى است كه مسلمانان در برابر حوادث سخت و دردناك دارند، همچنان كه آيه مىگويد:
«...و اگر استقامت كنيد و تقوا پيشه سازيد(شايستهتر است)زيرا اينها از كارهاى محكم و قابل اطمينان است»آل عمران١٨٦/.
تقارن«صبر»و«تقوا»در آيۀ مذكور،گويا اشاره به اين است كه بعضى افراد در عين استقامت و شكيبايى،زبان به ناشكرى و شكايت باز مىكنند،ولى مؤمنان واقعى صبر و استقامت را همواره با تقوا مىآميزند و از اين امور دورند.(ج ٢٠٤/٣-٢٠٥.)
صبر و توكّل:(عنكبوت٥٩/.)[***]
ريشۀ همه فضايل انسانى همين«صبر»و«توكل»است.صبر عامل استقامت در برابر موانع و مشكلات است و توكّل انگيزۀ حركت در اين راه پرنشيبوفراز .
در حقيقت براى انجام عمل صالح بايد از اين دو فضيلت اخلاقى مدد گرفت،زيرا بدون صبر و توكل انجام اعمال صالح در مقياس وسيع هرگز امكانپذير نيست.آيۀ مورد بحث دربارۀ فضيلت كسانى است كه در برابر مشكلات،صبر و استقامت را پيشۀ خود مىسازند و بر پروردگارشان توكل مىكنند.(ج ٣٣١/١٦-٣٣٢.)
صبّار و شَكُور:(ابراهيم٥/،شورى٣٣/.)[****]
هر دو،صيغۀ مبالغه است كه يكى فزونى صبر و استقامت را مىرساند و ديگرى فزونى
*)در تفسير نمونه،جلد نهم،صفحه ٣٥١ به بعد،ذيل آيه ١٨ سورۀ يوسف(داستان يعقوب و يوسف)دربارۀ«صبرجميل»شرح بيشترى داده شده است.
[**]...وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ.آل عمران١٨٦/.
[***]اَلَّذِينَ صَبَرُوا وَ عَلىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ.«همانها كه(در برابر مشكلات)صبر(و استقامت)مىكنند و بر پروردگارشانتوكّل مىكنند»عنكبوت٥٩/.
[****]...إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِكُلِّ صَبّٰارٍ شَكُورٍ.«...در اين نشانههايى است براى هر صبركنندۀ شكرگزار»ابراهيم٥/ وشورى٣٣/.