شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٨٤ - مُشرِقين (شعراء٦٠/ )
موضوع بودى،ما پرده را از برابر چشمت كنار زديم و امروز چشمت بخوبى مىبيند» درست است كه اين اشراق الهى در آن روز همه چيز را شامل مىشود،ولى ذكر خصوص زمين در اين ميان به خاطر آن است كه هدف اصلى بيان حال مردم روى زمين در آن روز است.
البته اين تفسيرها تضادى با هم ندارد و قابل جمع است،هرچند تفسير اول و سوم مناسبتر به نظر مىرسد.(ج ٥٤٣/١٩ تا ٥٤٥.)
شَرقى:(مريم١٦/.)[*]
منظور از اين واژه در آيۀ مورد بحث،سمت شرقى بيت المقدس است،آيه دربارۀ حضرت مريم و سرآغاز تولد مسيح(ع)است،مىفرمايد:
«در كتاب آسمانى قرآن از مريم سخن بگو،آن هنگام كه از خانوادهاش جدا شد و در ناحيۀ شرقى قرار گرفت»(مَكٰاناً شَرْقِيًّا)مريم١٦/.
مريم در حقيقت مىخواست مكانى خالى و فارغ از هرگونه دغدغه پيدا كند كه به راز و نياز با خداى خود بپردازد و چيزى او را از ياد محبوب غافل نكند بههمينجهت طرف شرق بيت المقدس(آن معبد بزرگ)را كه شايد محلى آرامتر و يا از نظر تابش آفتاب پاكتر و مناسبتر بود برگزيد.(ج ٣٣/١٣.)
مُشرِقين:(شعراء٦٠/.)[**]
از مادّۀ«شرق»گرفته شده و آيۀ دربارۀ داستان موسى و فرعون است آنجا كه مىگويد:
«فرعونيان به تعقيب بنى اسرائيل پرداختند و به هنگام طلوع آفتاب به آنها رسيدند»(فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِينَ)شعراء٦٠/.
بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه منظور از«مشرقين»حركت بنى اسرائيل بهسوى شرق و پيروى فرعونيان از آنها در همين جهت بوده است،زيرا مىدانيم سرزمين«بيت المقدس» نسبت به مصر منطقۀ شرقى محسوب مىشود.
همچنين واژۀ«مشرقين»در آيۀ ٧٣ سورۀ حجر نيز دربارۀ مجازات قوم لوط بهكاررفتهاست ،آنجا كه مىگويد:
[*]وَ اذْكُرْ فِي الْكِتٰابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهٰا مَكٰاناً شَرْقِيًّا.مريم١٦/.
[**]فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِينَ.شعراء٦٠/.