شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٧٧ - نَشْرَح (أ لم نشرح١/ )
شُرب:(واقعه٥٥/)[*]
بر وزن«قفل»چنان كه«راغب»مىگويد به معنى«نوشيدن»است و به هر مايعى كه قابل نوشيدن باشد اطلاق مىشود.
واژۀ«شراب»به معنى«نوشيدنى»است و جمع آن«اشربه»است،در آيه ٧٠ سورۀ انعام مىخوانيم:
...لَهُمْ شَرٰابٌ مِنْ حَمِيمٍ...«...نوشابهاى از آب سوزان براى آنهاست...».
آيۀ مذكور به گوشهاى از مجازاتهاى دردناك اشاره مىكند و آن دربارۀ كسانى است كه دين حق را به بازى گرفتهاند،آنها از درون بهوسيلۀ آب سوزان مىسوزند و از برون بهوسيلۀ آتش.
و امّا واژۀ«مشرب»مصدر ميمى است و مشترك است بين اسم زمان و اسم مكان و جمع آن«مشارب»به معنى«آشاميدنيها»است.(ج ٢٩٤/٥،ج ٢٣٧/٢٣.)
ش ر ح
نَشْرَح:(أ لم نشرح١/.)[**]
از مادّۀ«شرح»در اصل به گفتۀ«راغب»در مفردات به معنى گسترش دادن قطعات گوشت و توليد ورقههاى نازكتر است،سپس مىافزايد منظور از شرح صدر،گسترش آن بهوسيلۀ نور الهى و سكينه و آرامش خدا داد مىباشد و بعد مىگويد شرح دادن مشكلات سخن به معنى گسترش آن و توضيح معانى مخفى است.
به هر حال شك نيست كه منظور از شرح صدر در آيۀ مورد بحث،معنى كنايى آن است و آن توسعه دادن به روح و فكر پيامبر است و اين توسعه مىتواند مفهوم وسيعى داشته باشد كه هم وسعت علمى پيامبر را از طريق وحى و رسالت شامل شود و هم بسط و گسترش تحمل و استقامت او در برابر لجاجتها و كارشكنيهاى دشمنان و مخالفان.
و لذا هنگامى كه موسى بن عمران مأموريت دعوت فرعون طغيانگر را پيدا مىكند[***]بلافاصله عرض مىكند:
[*]فَشٰارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ.«و همچون شترانى كه مبتلا به بيمارى عطش شدهاند از آن مىآشاميد»واقعه٥٥/.
[**]أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ.«آيا ما سينه تو را گشاده نساختيم؟»أ لم نشرح١/.
[***]اِذْهَبْ إِلىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغىٰ.«اينك به رسالت به جانب فرعون روانه شو كه وى در كفر،سخت طغيان كرده است»طه٢٤/.