در حقيقت عواطف آنها در اين«مهر»و«قهر»خلاصه مى‌شود،امّا نه جمع ميان اين دو در وجود آنها تضادى دارد،و نه قهر آنها در برابر دشمن و مهر آنها در برابر دوست سبب مى‌شود كه از جاده حق و عدالت قدمى بيرون نهند.(ج ١١٣/٢٢.)

اَشَدّ:(نازعات٢٧/.)[*]

اسم تفضيل به معنى«سخت‌تر و محكم‌تر»است.آيۀ مورد بحث به دنبال نقل سرگذشت موسى و فرعون به عنوان يك درس عبرت براى همه طغيانگران و تكذيب‌كنندگان،به مسئله معاد و رستاخيز بر مى‌گردد و نمونه‌هايى از قدرت بى‌انتهاى حق را در جهان هستى به عنوان يك دليل براى امكان معاد بيان مى‌كند و گوشه‌هايى از نعمتهاى بى‌پايانش را بر انسانها شرح مى‌دهد تا حس شكرگزارى را كه سرچشمۀ معرفة اللّه است در آنها برانگيزد،لذا ابتدا منكران معاد را مخاطب ساخته و ضمن يك استفهام توبيخى مى‌فرمايد:

«آيا آفرينش شما(و بازگشت به زندگى پس از مرگ)سخت‌تر است يا آفرينش اين آسمان با عظمت كه خدا بنا نهاده است»(أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّمٰاءُ بَنٰاهٰا)نازعات٢٧/.

اين آيه مى‌گويد هر انسانى در هر مرحله‌اى از درك و شعور باشد مى‌داند كه آفرينش اين آسمان بلند، اين‌همه كرات عظيم و كهكشانهاى بى‌انتها قابل مقايسه به آفرينش انسان نيست.

كسى كه اين قدرت را داشته باشد چگونه از بازگرداندن شما به حيات عاجز است.(ج ٩٨/٢٦.)

اَشُدّ:(قصص١٤/.)[**]

از مادّۀ«شد»در اصل به معنى«گرۀ محكم»است،سپس توسعه يافته و به هرگونه استحكام جسمانى و روحانى گفته شده است.

بعضى گفته‌اند«اشد»جمعى است كه مفرد ندارد،ولى بعضى ديگر آن را جمع«شد»(بر وزن سد)مى‌دانند و به هر حال معنى جمعى آن قابل انكار نيست.

بعضى گفته‌اند«بلوغ اشدّ»آن است كه انسان از نظر قواى جسمانى به سر حد كمال برسد كه

[*]أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّمٰاءُ بَنٰاهٰا.نازعات٢٧/.

[**]وَ لَمّٰا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ اسْتَوىٰ...«هنگامى كه نيرومند شد...»قصص١٤/(اين آيه دربارۀ موسى(ع)است،نظير اين آيهبدون ذكر كلمۀ«و استوى»در سورۀ يوسف آيۀ ٢٢،آمده است).