شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٧٠ - شاخصه (انبياء٩٧/ )
نيز آمده است،و«شحناء»به عداوتى گفته مىشود كه تمام وجود انسان را پر كند و در آيۀ مورد بحث منظور اين است كه آن كشتى مملو از نفرات و همۀ وسايل بود و كمبودى نداشت،يعنى خداوند بعد ازآنكه كشتى از هر نظر مهيا و آمادۀ حركت شد،طوفان را فرستاد تا نوح و ساير سرنشينان گرفتار ناراحتى نشوند و اين خود يكى از نعمتهاى الهى بر آنها بود.(ج ٢٨٨/١٥.)
ش خ ص
تشخص:(ابراهيم٤٢/.)[*]
از مادّۀ«شخوص»(بر وزن خلوص)گرفته شده و به معنى«خيره شدن چشم به يك نقطه» است(شخوص البصر)و آن حالتى است كه چشم گشاده بماند و بر هم نيايد و كنايه از هو و وحشت روز قيامت است.
آيۀ مورد بحث وضع ظالمان و ستمگران را در روز قيامت مجسم مىسازد،تجسّمى تكاندهنده و بيدارگر،مىفرمايد:
«و گمان مبر كه خدا از كارهاى ظالمان غافل است(نه،بلكه كيفر)آنها را تأخير انداخته براى روزى كه چشمها در آن(از ترس و وحشت)از حركت بازمىايستد و به يك نقطه دوخته مىشود»(إِنَّمٰا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصٰارُ)ابراهيم٤٢/.
مجازاتهاى آن روز آنقدر وحشتناك است كه اين ستمگران،از شدت هول گردنهاى خود را برافراشته،سر به آسمان بلند كرده و حتى پلكهاى چشمهايشان بىحركت مىماند و دلهايشان از شدت نگرانى و پريشانى بكلى تهى مىشود.(ج ٣٧٤/١٠-٣٧٥.)
شاخصه:(انبياء٩٧/.)[**]
از مادّۀ«شخوص»(بر وزن خلوص)گرفته شده،اين واژه در اصل به معنى خارج شدن از منزل،يا خارج شدن از شهرى به شهر ديگر است و از آنجا كه به هنگام تعجب و خيره شدن چشم،گويى مىخواهد چشم انسان بيرون بيايد به اين حالت نيز،«شخوص»گفته شده است؛اين
[*]وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ اللّٰهَ غٰافِلاً عَمّٰا يَعْمَلُ الظّٰالِمُونَ إِنَّمٰا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصٰارُ.ابراهيم٤٢/.
[**]...فَإِذٰا هِيَ شٰاخِصَةٌ أَبْصٰارُ الَّذِينَ كَفَرُوا...«...در آن هنگام چشمهاى كافران از وحشت از حركت بازمىماند ...»انبياء٩٧/.