شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٤٠ - سائق و شهيد (ق٢١/ )
بعضى به خاطر اين مىدانند كه شوق لقاى پروردگار آنچنان پرهيزگاران را مجذوب خود ساخته كه به غير او-حتى بهشت-نمىپردازند.
بعضى نيز گفتهاند مركبهاى آنها را به سرعت بهسوى بهشت مىرانند.
در عين اين كه اين تفاسير خوب است و منافاتى با هم ندارد نكته ديگرى نيز در اين جا وجود دارد كه ممكن است سرّ اصلى اين تعبير باشد و آن اين كه هر اندازه پرهيزگاران عاشق بهشتند بهشت و فرشتگان رحمت براى آمدن آنها به بهشت شائقترند،همان گونه كه گاه ميزبان آنقدر به ديدار مهمانش شائق است كه او را با سرعتى بيش از آنچه خودش مىآيد بهسوى خويش ببرد،فرشتگان رحمت نيز آنها را بهسوى بهشت مىبرند.(ج ٥٥٤/١٩.)
سائق و شهيد:(ق٢١/.)[*]
«سائق»اسم فاعل از مادّۀ«سوق»(بر وزن شوق)و گفتيم كه به معناى«راندن و حركت دادن»است و امّا«سائق»در آيۀ مورد بحث،آن كسى است كه نيكوكاران را بهسوى بهشت و بدكاران را بهسوى دوزخ«سوق»مىدهد،ولى با توجه به كلمۀ«شهيد»(شاهد و گواه)كه بر اعمال انسان گواهى مىدهد«سائق»كسى است كه انسان را بهسوى دادگاه عدل الهى مىراند و همين معنى اخير مناسبتر است.
در اين كه سوقدهنده و شاهد از فرشتگان است يا غير آنها؟مفسران نظرات گوناگونى دادهاند.
بعضى گفتهاند:«سائق»فرشته نويسندۀ حسنات است و«شهيد»نويسندۀ سيّئات.
بعضى گفتهاند:«سائق»فرشتهاى است كه هر انسانى را سوق مىدهد و«شهيد»عمل انسان است.
و نيز گفته شده:«سائق»فرشته است و«شهيد»اعضاى تن انسان،و يا نامۀ اعمال او كه به گردنش آويخته مىشود.
اين احتمال نيز داده شده است كه«سائق»و«شهيد»يك فرشته بيش نيست و عطف اين دو بر يكديگر به خاطر مغايرت اين دو وصف است،يعنى فرشتهاى كه همراه انسان است كه هم او را به دادگاه الهى سوق مىدهد و هم گواه بر اعمال اوست؛ولى غالب اين تفسيرها خلاف
[*]وَ جٰاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهٰا سٰائِقٌ وَ شَهِيدٌ.«و(در آن روز)هر انسانى(اعم از نيكوكار و بدكار)وارد عرصۀ محشرمىشود،در حالى كه همراه او سوقدهنده و گواهى است»ق٢١/.