شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٠٥ - مُسْمعِ (فاطر٢٢/ )
مُسْمعِ:(فاطر٢٢/.)[*]
اسم فاعل،از مصدر باب افعال(اسماع)گرفته شده و به معنى«شنواندن»است.
آيۀ مورد بحث خطاب به پيامبر(ص)مىفرمايد:
«...و تو نمىتوانى سخن خود را به گوش آنها كه در قبرها خفتهاند برسانى»(وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ)فاطر٢٢/.
با توجه به آيۀ فوق دو سؤال مطرح مىشود:
نخست اين كه:چگونه قرآن مىگويد تو نمىتوانى صداى خود را به گوش مردگان برسانى؟ با اين كه در حديث معروفى آمده است كه پيامبر(ص)در روز جنگ بدر دستور داد اجساد كفار را بعد از پايان جنگ در چاهى بيفكنند،سپس آنها را صدا زد و فرمود:«آيا شما آنچه را كه خدا و رسولش وعده داده بود به حق يافتيد؟من كه آنچه را خداوند به من وعده داده بود به حق يافتم» در اين جا عمر گفت:اى رسول خدا چگونه با اجسادى سخن مىگويى كه روح در آنها نيست؟! پيامبر(ص)فرمود:«شما سخنان مرا از آنها بهتر نمىشنويد،چيزى كه هست آنها توانايى پاسخگويى را ندارند[١]» و يا اين كه يكى از آداب ميت اين است كه عقايد حق به او تلقين داده شود،اين با آيۀ مورد بحث چگونه سازگار است؟ پاسخ اين سؤال با توجه به يك نكته روشن مىشود و آن اين كه آيۀ مورد بحث سخن از عدم درك مردگان به طور عادى و طبيعى مىگويد،اما روايت جنگ بدر يا تلقين ميت مربوط به شرايط فوقالعاده است كه خداوند سخنان پيامبرش را به طور فوقالعاده به گوش آن مردگان مىرساند.
به تعبير ديگر ارتباط انسان در جهان برزخ با عالم دنيا قطع مىشود جز در مواردى كه خداوند فرمان مىدهد اين ارتباط برقرار گردد،به همين دليل در شرايط عادى ما نمىتوانيم ارتباط با مردگان پيدا كنيم.
سؤال ديگر اين كه:اگر صداى ما به گوش مردگان نمىرسد سلام بر پيامبر(ص)و
[*]...إِنَّ اللّٰهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشٰاءُ وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ.«خداوند پيام خود را به گوش هركسى بخواهد مىرساند وتو نمىتوانى سخن خود را به گوش آنها كه در قبرها خفتهاند برسانى»فاطر٢٢/.
[١] تفسير روح البيان،ذيل آيۀ مورد بحث و صحيح بخارى(ج ٩٧/٥.)همين حديث را با اندك تفاوتى آورده است.