شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٨٦ - سِلْسِلَة (حاقه٣٢/ )
مىشود و كاملا گواراست.بسيارى معتقدند كه از مادّۀ«سلاسه»به معنى«روانى»گرفته شده است،همان گونه كه به عبارات روان و جالب نيز«سليس»گفته مىشود.
بعضى ديگر گفتهاند از مادّۀ«تسلسل»گرفته شده كه به معنى«حركت پىدرپى »است در نتيجه،روان بودن چيزى را تداعى مىكند،بنابراين هر دو معنى به هم نزديك است و در هر صورت باء در آن اضافى مىباشد.
بعضى معتقدند كه اين واژهاى است مركب از دو كلمۀ«سل»و«سبيل»و بعضى نيز آن را مركب از«سأل»و«سبيل»مىدانند كه در صورت اول مفهومش اين است«راهى بطلب»و در صورت دوم«راهى طلبيد»و معنى كنايى هر دو«گوارا»است.
بعضى نيز تصريح كردهاند كه در لغت عرب كلمه«سلسبيل»وجود نداشته و اين از ابداعات قرآن مجيد است[١].
ولى معنى اول از همه مشهورتر و مناسبتر است.(ج ٣٦٧/٢٥-٣٦٨.)
سلسل
سِلْسِلَة:(حاقه٣٢/.)[*]
به معنى«زنجير»است و در اصل از«تسلسل»به معنى«تكان خوردن»گرفته شده،زيرا حلقههاى زنجير مىلرزند و تكان مىخورند(جمع سلسلة«سلاسل»است)[**].
به هر حال در آيۀ مورد بحث به گوشهاى از عذابهاى قيامت كه به«اصحاب شمال»وارد مىشود اشاره كرده،مىفرمايد:
«بعد او را به زنجيرى كه هفتاد ذراع است ببنديد».
تعبير به«هفتاد ذراع»ممكن است از باب تكثير باشد،زيرا عدد هفتاد از اعدادى است كه غالبا براى كثرت به كار مىرود،و نيز ممكن است كه منظور همان عدد هفتاد باشد،به هر حال چنان زنجيرى را آنچنان اطراف مجرمان مىپيچند كه سر تا پاى آنها را فرامىگيرد .
[١]بعضى از مفسران گفتهاند كه«سلسبيل»قاعدة ما لا ينصرف است،زيرا علميت و عجمه در آن جمع است و اين كهدر آيۀ مورد بحث تنوين به خود گرفته به خاطر هماهنگى با آخر آيات ديگر اين سوره است.
[*]ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهٰا سَبْعُونَ ذِرٰاعاً فَاسْلُكُوهُ.«بعد او را به زنجيرى كه هفتاد ذرع است ببنديد!»حاقه٣٢/.
[**]إِذِ الْأَغْلاٰلُ فِي أَعْنٰاقِهِمْ وَ السَّلاٰسِلُ يُسْحَبُونَ.«در آن هنگام كه غلها و زنجيرها بر گردن آنان قرار گرفته و آنها رامىكشند»مؤمن٧١/.