شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٥٤ - يَسْر (فجر٤/ )
س ر و-س ر ى
يَسْر:(فجر٤/.)[*]
از مادّۀ«سرى»(بر وزن شما)به گفته راغب در مفردات به معنى«راه رفتن در شب» است.[**]
آيۀ مورد بحث يكى از سوگندهاى پروردگار است،مىفرمايد:
«و قسم به شب هنگامى كه بهسوى صبحگاهان و روشنايى روز حركت مىكند(كه پروردگارت در كمين ظالمان است)»(وَ اللَّيْلِ إِذٰا يَسْرِ)فجر٤/.
چه تعبير جالبى كه راه رفتن را به خود شب نسبت داده است،گويى شب موجود زندهاى است و داراى حسّ و حركت كه در تاريكى خود گام بر مىدارد و بهسوى صبحى روشن حركت مىكند.
آرى قسم به آن تاريكى ياد شده كه رو بهسوى روشنايى است،تاريكى متحرك نه ايستا و ثابت،تاريكى آنگاه وحشتناك است كه به صورت ثابت درآيد،اما اگر در آن حركتى باشد بهسوى نور،پرارزش است.
بعضى نيز گفتهاند كه ظلمت شب بر صفحۀ كرۀ زمين در حال حركت است و اصولا آنچه از شب مهم و مفيد و حياتبخش است همين شبى است كه در حال حركت مىباشد،يعنى دائما و به طور متناوب جاى خود را با روز عوض مىكند كه اگر شب در نيمى از كره ميخكوب شود هم آن نيم مىميرد و هم نيم ديگر كه در برابر تابش دائم آفتاب قرار گرفته است.
در اين كه منظور از شب در اين جا چيست؟آيا همۀ شبهاست يا شب خاصّى؟باز در ميان مفسران گفتگوست،اگر الف و لام آن به معنى عموم باشد تمام شبها را شامل مىشود كه خود آيتى است از آيات خدا و پديدهاى است از پديدههاى مهمّ آفرينش.و اگر الف و لام آن عهد باشد اشاره به شب معينى است،و به تناسب سوگندهاى گذشته منظور شب عيد قربان است كه حاجيان از عرفات به«مزدلفه»(مشعر الحرام)و بعد از گذراندن شب را در آن وادى مقدس به
[*]وَ اللَّيْلِ إِذٰا يَسْرِ.فجر٤/.
[**] «يسر»در اصل«يسرى»بوده كه فعل مضارع از مادّۀ«سرى»است سپس ياء آن براى تخفيف و هماهنگى با آيات قبلحذف شده است.